KUVVA-İ MİLLİYE kuvva-İ seyyare ve yeşİl ordudan dÜzenlİ orduya / yenİden Üretİlen savaş tasvİrlerİ

Düşünce, yöntem ve süreç

2007-06-08T17:00:00.000+01:00

Bu bir fluxus sanat etkinliğidir.

[Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Anasanat Dalı tarafından 1994 yılında diploma sürecine yönelik] Belirlenen bir konu olan “Kuvva-i Milliye”nin, hakkında, kurumlar ve kişilerce birbirine benzer bakış açılarıyla çok sayıda imaj üretilmiş bir konu olması, yaratım sürecinin niteliğini birçok açıdan yönlendiren bir risk olarak görülmüştür.

Yaratım sürecinin zeminini, 1960’lı yıllarda Genelkurmay Harp Tarihi Dairesi’nce bir dizi kroki ve belgeyle desteklenerek yazılmış olan “Türk İstiklal Harbi” adlı eser oluşturmuştur.

Bu fluxus sanat etkinliği, günlük yaşam etkinliklerinden bir sanat oyunu-etkinliği yaratma yöntemlerinden birini kullanmıştır: Sanatçının, isteminin dışında varolan ön-nesne ve ön-imajları görüp, yorumlayıp, kurup, dönüştürüp, yeni nesne ve imajlara ulaşma yöntemi.

Bu etkinliğin ön nesne ve imajları, bu ayrıntılı resmi tarih araştırması/metninin belge ve krokileridir. Bu belge ve krokilerden, bazen sadece gereken yeniden üretilebilir formlara sahip olanları seçilmiş, bazen de seçimde, belge ve krokilerin, sanatçının kişisel tarih bilinci, tavrı ile yeğlenebilmeleri ve konu üzerinde süregelen tartışma alanlarına ait olmaları gözetilmiştir.

Bu bağlaşık seçim yöntemi ile bu etkinliğin ön nesne ve imajı olarak belirlenen, tarih sırasıyla kullanılan kroki ve belgeler şunlardır:

KROKİLER

Batı Cephesi, Batı Anadolu’daki milli kuvvetlerin durumu (Eylül 1919)
Güney Cephesi, Saimbeyli’ye yapılan taarruz
Batı Cephesi, Batı harekat alanının Ege harekat bölgesindeki Eskişehir-Afyonkarahisar savunma hattının genel görünüşü
Soma kesiminde Türk kuvvetleri, Yunan taarruzu, Yunan taarruzunun devamı (23-24 Haziran 1920)
İzmir Güney Cephesi’ndeki Türk ve Yunan kuvvetlerinin tertibatı -Yunan taarruzunun yapılışı- 57. Tümen’in çekilmesi
Uşak’ın düşmesi (29 Ağustos 1920)
Gediz Taarruzu (24 Ekim 1920)
Güney Cephesi, Kovanbaşı Çarpışması (Ekim 1920)
Gediz, Simav, Demirci ve Gördes’in Kuvva-yı Seyyare tarafından işgali (Kasım 1920)
Demirci Mehmet Efe Ayaklanması’nı bastırma harekatı (11-31 Aralık 1920)
Güney Cephesi, 19-23 Aralık 1920 muharebeleri
Güney Cephesi, Antep’i kuşatmadan kurtarmak için yapılan Türk taarruzu
Çerkes Etem’e karşı yapılan harekat (4-5 Ocak 1921)
Çerkes Etem’i takip harekatının sonuçlanması
Birinci İnönü Muharebesi: mevzi ilerisindeki muharebeler (6-7 Ocak 1921)
Birinci İnönü Muharebesi: Batı Cephesi’ndeki mevzi ilerisindeki muharebeler (8 Ocak 1921)
Birinci İnönü Muharebesi: Batı Cephesi’nde 9 Ocak 1921 harekatı
Birinci İnönü Muharebesi: 10 Ocak 1921 öğleden sonraki (Düşmanın İnönü mevzisine girmesi, Batı Cephesi birliklerinin geri çekilmesi)
Birinci İnönü Muharebesi: Güney Cephesi’nde 12-18 Ocak 1921 harekatı
Birinci İnönü Muharebesi: 17-31 Ocak 1921 harekatı
İkinci İnönü Muharebesi’nde Kocaeli Bölgesi’ndeki harekat (23-27 Mart 1921)
İkinci İnönü Muharebesi: Güney Cephesi’nde 23 Mart 1921 harekatı
İkinci i İnönü Muharebesi: Batı Cephesi’nde 25 Mart 1921 harekatı
İkinci İnönü Muharebesi: Batı Cephesi’nde 27 Mart 1921 harekatı
İkinci İnönü Muharebesi: Batı Cephesi Sağ Kanat Grubu kesiminde 28 Mart 1921 harekatı
İkinci İnönü Muharebesi: Batı Cephesi Sol Kanat Grubu’nun 28 Mart 1921
İkinci İnönü Muharebesi: Batı Cephesi’nde 30 Mart 1921 harekatı
Batı Cephesi’nde 1 Nisan 1921 harekatı
İkinci İnönü Muharebesi’nden sonra Güney Cephesi’ndeki harekat (6-7 Nisan 1921)
Dumlupınar Muharebesi (13-14 Nisan 1921 harekatı)
6 Eylül 1921 harekatı
Batı Cephesi: 8 Eylül 1921 günü harekatı
Batı Cephesi: 10 Eylül 1921 günü harekatı
Batı Cephesi: 13 Eylül 1921 günü harekatı
Batı Cephesi: 14 Eylül 1921 günü harekatı
5. Kolordu’nun 30 Eylül 1921 günü Afyon’a yaptığı taarruz
Kocaeli Nizamiye ve Kuvva-yı Milliye Komutanlığı’nın 1-5 Ekim 1921 günleri harekatı
Bağımsız 6. Tümen’in 25 Ağustos 1922 hazırlık durumu ve 26 Ağustos 1922 taarruzu
61. Tümen’in 25-26 Ağustos 1922 hazırlık durumu ve 26 Ağustos 1922 taarruzu
26 Ağustos 1922 5. Kafkas ve 11. Tümenlerin taarruzu ve saat 12.00 durumu
İstanbul ve Çatalca’daki işgal kuvvetleri durumu
1. Kolordu’nun 26 Ağustos 1922 öğleden sonraki muharebeleri ve gece taarruzu
4. Kolordu’nun 27 Ağustos 1922 muharebeleri ve 27-28 Ağustos gece durumu
1. Kolordu’nun 27 Ağustos 1922 taarruzu ve gece durumu
6. Kolordu’nun 27 Ağustos 1922 taarruzu ve gece durumu
4. Kolordu’nun 28 Ağustos 1922 harekatı ve akşam durumu
1. Kolordu ve 1. Süvari Tümeni’nin 28 Ağustos 1922 muharebeleri ve akşam durumu
Batı Cephesi’nin Büyük Taarruz’dan evvel muhabere şebekesi
1 Eylül 1922 gece durumu
2 Eylül 1922 harekatı ve akşam durumu
3 Eylül 1922 takip harekatı, Takmak muharebeleri
Batı Cephesi ve Yunan Orduları’nın 7 Eylül 1922 akşam durumu
Batı Cephesi’nin 9 Eylül 1922 akşam durumu
5. Kolordu’nun 12 Eylül 1922 harekatı
Güney Cephesi, Derbent Muharebesi
10 Eylül, Bursa, Gemlik taarruzları ve iki tarafın akşam durumu
Kocaeli Gurubu’nun 17 Eylül 1922 muharebeleri ve Yunan birliklerinin çekilmesi

BELGELER

Yeşil Ordu Kuruluş Bildirgesi
Yeşil Ordu Tüzüğü
Yeşil Ordu hakkında Ankara İstiklal Mahkemesi karar tutanakları
M. Kemal’in Mayıs 1920’de Sovyet Rus Hükümeti’ne mektubu
Sovyet Hükümeti’nin 3 Haziran 1920 tarihli cevabı
M. Kemal’in İstanbul’un işgali ardından yaptığı meclis konuşması
Çerkes Ethem komutasındaki Kuvva-yı Seyyare birliklerinin Yozgat Ayaklanması’nı bastırmalarına dair metin
İnönü’nün Çerkes Etem’e şifreli mektubu
Çerkes Etem’in İnönü’ye cevabı
İstiklal Mahkemesi’nin Çerkes Etem birliklerine dair verdiği karar
M. Kemal’in İzmir’in kurtuluşu ardından yayınladığı “Millete Beyanname”si
1. Kolordu Komutanı Mirliva İzzeddin’in 13 Eylül 1922 Büyük İzmir Yangını’na dair 1. Ordu Komutanlığı’na verdiği rapor

Bu sanat etkinliğinin yaratım süreci, bu belirlemenin ardından yaşama geçen şu üç aşamadan oluşmuştur:

Bu krokilerden, bazen sadece yeniden üretimin zamanı, ışığı, duygusu ile, bazen de yanı sıra, krokinin konusu olan “tanım” karşısındaki kişisel tavrın etkisi ile, 60 ayrı imajın taslağı yaratıldı.

Bu ayrı imaj, geleneksel pentür sanatının referanslarıyla ayrı sanat nesneleri haline getirildi.

Bu 60 ayrı sanat nesnesi ve birlikte ele alınan belgeler, seçilmiş bir ön sunum ile izleyeni sonuç nesnesine ulaştırmak olarak sergilendi.

Sonuç sanat nesnesi, belirlenen biçim gereği “tek” ve “uygun ölçülerde” (300 X 126 cm.) bir “tuval üzerine akrilik resim” olarak üretildi.

Hakan Akçura
Aralık 1994 - Ocak 1995

20 Ocak 1995 günü, kapsadığı 133 elemanla sergilenen bu proje, istenen "1 diploma resmi"ne karşılık geliyordu.

Diploma sergilemesinde istenen diğer 11 resme karşılık olarak da 21 sanat nesnesinden oluşan (Kent Resimleri ve Omurgasızlar), bir özgün baskıyı (Soğukkanlı Omurgalılar 1, fotogravür) içeren toplam sunuldu.

Diploma Jürisi, bu sergilemeyi “yeterli bir sunum olmadığı” gerekçesiyle değerlendirmeye almadı.

1. ve 2. itiraz dilekçelerim, diploma sunumumun ardından yazılanlar ve aynı yıl içinde Gösteri dergisinin iki sayısında yayınlanan makalelerim ile tartışmalı süreç devam etti.

1 - Batı Anadolu'daki milli kuvvetlerin durumu (Eylül 1919) ile Yeşil Ordu kuruluş bildirgesi ve tüzüğü

2007-06-08T16:41:00.000+01:00

Yeşil Ordu [1]; Türkiye Büyük Millet Meclisinin ve Hükümetinin kuruluşundan sonra Ankara'da resmî olmayarak kurulmuş bir dernekti. Bu derneğin ilk kurucuları, Mustafa Kemal'in yakın ve tanınmış arkadaşları; Şeyh Servet, Muhittin Baha (Bursa), Hüsrev Sami, Eyüp Sabri, Yunus Nadi (Eskişehir) Hacı Şükrü (Diyarbakır), Reşit, Celâl (Saruhan), İbrahim Süreyya, Sırrı, Dr. Mustafa, Hakkı Behiç, Adnan, Hamdi (İzmit) idi.

Yeşil Ordu Derneğinin kuruluş amacı:

Bu derneğin kurulmasında, iki maksat güdülmüştü. Bunlardan birincisi ve açık olanı şu idi:

Birbirini takibeden kanlı ve tehlikeli durumlar, yeni inkılâp zihniyetine göre yetiştirilmemiş bir ordu ile iş görülemeyeceği kanısını uyandırmış; bunun için amaç ve gayeyi daha kolaylıkla anlayabilecek bir teşkilâta lüzum hissedilmişti.
Kurulacak böyle bir teşkilâtla, özellikle iç ayaklanmaların bastırılmasında daha etkili ve çabuk sonuç alınabilecekti. Halbuki kurucuların gaye ve maksatları yalnız bu değildi. İkinci ve gizli bir amaçları daha vardı, o da dışta İslâm memleketlerinde gizlice yeşil ordu için çalışan arkadaşlariyle bağlantı kurarak onların çalışmalarından faydalanmak; ve sınır dışındaki bu teşkilâtı Ankara'ya bağlamaktı. Bu suretle islâm memleketlerinin İslâm Sosyalist birliği sayesinde belki de Rus istilâsından kurtarılabilmesi ümit edilmişti.

Onlar, Yeşil Ordunun gizli siyasetini izlemiş olanların bir taraftan Türkiyenin bütün İslâm kitleleriyle birlikte hareket ettiklerini göstermek suretiyle dışa karşı kuvvetli tanınacaklarım sanmışlardı.

Diğer taraftan; Rusların Türkleri tutmasiyle bütün müslüman dünyasının sevgisini kazanacaklarına ve bütün Müslüman devletleriyle ayrı ayrı siyaset yapmaktan kurtulacakları için, onların hesabına kârlı bîr iş yapacağına inanıyorlar ve çabalarını bu yolda harcıyorlardı.

Yeşil Ordunun gizli ve gerçek amacını tüzüğünün şu iki maddesi daha açık anlatır:

Birinci maddede;

"Avrupalılar; Asyanın saf ve temiz ahlâk ve yalayışını emperyalist, kapitalist adı altındaki medenî el koymalar, yağmalar ve sefahat gibi türlü kötülüklerle geriletmeye ve bozmaya çalışmaktadır.

Bugün her vakitten daha çok şerefe taarruz ederek ve banş yoluyla bu toplum içine sokularak, zavallı Asya halkına tahakküme çalışmaktadırlar.

İşte; asker, tüccar ve politikacı Avrupanın bu yoldaki çalışma çabalarına karşı durarak Asya'da insanca ve ahlaklı bir geçim ve yaşayış sağlamak ve doğuda, doğunun kendisine has saf ve temiz ahlâkım korumak amacıyla çalışan düşünürlerin özel görüşle yapacakları çalışmalarla meydana getirecekleri temiz birliğe Yeşil Ordu adı verilmiştir."

denmekte ve ikinci maddede de,

"Yeşil Ordu, vurgunculuk, hırsızlık demek olan sermayeyi Tanrının kulları arasındaki ağır ve acı fakirlik yaratan her türlü mal edinmeyi, insanların saltanat, zorbalık, nüfuz ve tutum gayeleriyle birbirlerini kırmasından ve tüccar Avrupanın vurguncu ve sarraf diplomatların elinde halkın birer oyuncak, birer esir olmasını gerektirmekten başka sonuçlar vermeyen her muharebe ve askerliği nefretle karşılar ve bunlarla mücadele eder. Yeşil Ordunun bütün kademeleri ve bütün çalışmaları bir noktaya çevrilmiştir. İnsanlığın saadeti ve buna bağlanmak üzere çok samimi bir Asya halkı birliği. Yeşil Ordunun kurtuluş bayrağında şu cümleyi aynen işlenmiş bilmelidir. Asya Asyalılarındır.

Asya artık kapılarını muharebe, sermaye, vurgunculuk, sınıflar ihtiraslar fecaatlerine ebediyen kapamıştır" deniliyordu.
Görülüyor ki, tüzüğün bu ana ve temel iki maddesinde Yeşil Ordunun asıl kuruluş ve gayesi Mustafa Kemal'in bildiği düşündüğü istikametten tamamen ayrı bir mahiyet taşımaktadır.

O tarihlerde gerçekten, ayaklananların ordu mensuplarına halifenin fetvasından, padişahın askerliği affettiğinden, Ankara'daki hükümetin meşru olmadığından bahsederek, onları kolayca kandırdıkları görülmüştü.

Birçok yerlerde bir kısım ordu birliklerindeki erler, ayaklananlarla çarpışmadan silâhlarım bırakarak memleketine savuşuyorlardı. Millî Müfrezelerin, devrim amacım daha kolaylıkla anladıkları ve ayaklananların kandırmalarına kapılmadıkları görülmüştü.

İlk zamanlarda; Birinci Dünya Harbinden yorgun ve bezgin çıkan, devrim fikrine göre yetiştirilmemiş zayıf ordu kıtalariyle devrimi başarmak hususundaki güçlükler hissedilir bir derecedeydi.

Büyük Millet Meclisi Başkam Mustafa Kemal bu durumu görüyor ve biliyordu. Ancak orduyu yeni anlayışa göre şuurlu bir hale getirmenin, o günlerin şartları içinde pek güç olacağı kanısındaydı. Son günlerde Mustafa Kemal'in yaptığı uyarmaların etkisiyle istenen niteliklerde şuurlu kişilerden seçkin ve devrim için güvenilir ve dayanılır bir teşkilât yapmak fikri bazı kimselerde hâkim olmaya başlamıştı.

Birbirini yok eden, kanlı ve tehlikeli durumlar gösteren iç ayaklanmalar sırasında bu fikir ve eğilimler zamanla kuvvetlendi. Sonunda, bazı kimseler böyle bir teşkilât vücuda getirmek üzere işi ele aldılar.

Büyük Millet Meclisi Başkanı Mustafa Kemal, bir taraftan orduyu kuvvetlendirmek ve kalkındırmak çârelerine başvururken, kurulmuş bulunan millî müfrezelerden de her türlü sakıncalarına rağmen her yerde çoğunlukla faydalanmaya çalışıyordu. Fakat ciddî inzibat, kayıtsız, şartsız ve duraksamaksızın, itaat istiyen askerî görevlerin ancak düzenli bir ordu ile yapılmasının kabil olduğunu hiç bir zaman hatırdan çıkarmıyordu.

Milli müfrezelerden faydalanma, zaman kazanmak maksadına dayanabilirdi.

Şüphe yok ki, kullanılmaları zorunlu bulunan millî müfrezelerin seçkin ve anlayışlı kimselerden kurulabilmesi önemli bir sorundu.

Yeşil Ordu demeğinin ilk kurucuları arasında bulunan yakın arkadaşları, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Mustafa Kemal'e yardım maksadıyla, kendileri insiyatifi ele alarak çalışmayı uygun görmüşlerdi. Büyük Millet Meclisi Başkanı Mustafa Kemal, arkadaşlarının iyi niyete, dayanan bu yardımını kabul ederek bu işle uzun zaman ilgilenmemişti.

Yeşil Ordu Derneği, gizli bir teşkilât olarak kurulmuş ve oldukça büyümüştü, derneğin genel sekreteri Tokat milletvekili Nazım (Eski valilerden) ve Ankara'daki idare kurulu, ciddî ve esaslı çabalar harcamışlar; basılı yönetmeliklerini ve görevli kişilerini her tarafa yollamışlardı.

Yeşil Ordu teşkilâtı ile uğraşanlar, işlerin Büyük Millet Meclisi Başkanı Mustafa Kemal'in bilgi ve isteği dahilinde olduğunu söyledikleri için, her tarafta teşkilât büyüme ve kuvvetlenme yolundaydı. Ancak teşkilâtın çabası millî müfrezeler vücuda getirmek gibi dar sahadan çıkmış, daha çok genel gayeye yönelmişti. Sonraları teşkilâtın kurucuları içine, Çerkez Etem ve kardeşlerinin (Millet Vekillerinden Reşit, Yüzbaşı Tevfik) de gir dikleri haber alınmıştı. Bu durumda Etem müfrezelerinin bütünü âdeta Yeşil Ordunun yürütme kuvvetini teşkil edecekti

Bu sırada Mustafa Kemal'in dostu bulunan Erzurumlu Nazım Nâmi, Malatya'dan yolladığı bir mektupta, Yeşil Ordu teşkilâtını memnuniyet verici bir şekilde geliştirmeye çalıştığım bildirmişti.

Bundan başka Merkez Ordusu Komutanı Nurettin Paşa'nın 1 ocak 1921'de Genelkurmay Başkanlığına gönderdiği yazıda [2] izinli veya görevle giden bazı milletvekilleri tarafından Yeşil Orduya ait bildiri ve yönetmeliklerin öteye beriye dağıtıldığı bildirildikten sonra "millet için elde edilmesi istenen mutlu amaca ulaşılmasını arzu ettiğini ve bunun için milletçe toplumsal ve idari yeniliğe doğru gidilmesi lüzumuna inanmış olduğunu ancak bu gibi devrimlerin doğurabileceği ihtilâl ve dağılmaların toplumun terbiye seviyesiyle aksi orantılı olduğu; bu bakımdan etkisinin bizde çok büyük olacağını, memleketimizin önemli parçalarını işgal eden bir dış düşman karşısında bulunduğu bir sırada şimdiki durumumuzun böyle bir sarsıntıya dayanamayacağının tabiî olduğu, yavaş yavaş düzelme yolunu tutmak zorunda bulunduğumuzu; onun için bu gibi propagandaların halen zararlı ve bazı yabancı elemanların telkinleri eseri olarak kabul edilebileceği" bildirilmişti. Bu yazı Genelkurmay Başkanlığı tarafından Büyük Millet Meclisi Başkanlığına gönderilmişti.

Büyük Millet Meclisi Başkanı Mustafa Kemal, bu haberler üzerine uyarılmış oldu. Bu gizli derneğin nitelik ve gidişi hakkında incelemelerde bulunmaya başladı, Sonunda, bu derneğin zararlı bir yönde olduğu kanısına vararak hemen kaldırılmasına karar verdi. Arkadaşlarına uyandırıcı ve inandırıcı sözlerle bu konudaki düşünce ve görüşünü açıkladı. Bir konuşma sırasında Hakkı Behiç, derneğin kaldırılması hakkındaki isteğin uygulanamayacağını söylüyor. Büyük Millet Meclisi Başkam Mustafa Kemal ise, kaldırılması fikrinde direniyordu.

...

Olaylar gösteriyordu ki, Büyük Millet Meclisi Başkanı Mustafa Kemal bu gizli derneğin yasak edilmesine çalıştığı halde kesin olarak muvaffak olamamıştı. Dernek başında olanların bir kısım (Çerkez Etem ve kardeşleri Reşit ve Tevfik), çabalarını tabiî olarak bu defada tamamen aleyhte olacak bir şekilde yürüteceklerdi. Nitekim, bundan sonra gelişen olaylar bu düşünceyi doğrulamıştı.

Yeşil Ordunun ve Kuvvei Seyyare adı alan Çerkez Etem Müfrezesinin lehinde yapılmakta olan propaganda, her tarafta, hattâ Büyük Millet Meclisi içinde gittikçe arttı. Bu müfrezeyi muntazam askerî kuvvetlere tercih ve orduyu tenkit edenler bile çıktı. Etem ve kardeşleri her tarafta bir nevi nüfuz kurmaya ve hüviyet kazanmaya başladılar.

Mustafa Kemal'in zorlaması karşısında Yeşil Ordu Derneği faaliyetini durdurmuştu. Fakat derneğin genel sekreteri Tokat Milletvekili Nazım ve arkadaşları, Karahisar Milletvekili Şükrü, Veteriner Salih, Affan, Ziynetullah (Bursa), Şeyh Servet ve daha başkaları çabalarını bu kez de başka yönden kullanmaya başlamışlar ve bazı yabancıların da yardımı ile "Halk İştirakiyun Komünist Fırkası”nı kurmuşlardı.

Bunlardan başka, Büyük Millet Meclisinde çok önemli bir olay meydana gelmişti. Yapılan bir seçimle Tokat Milletvekili Nazım, 1920 eylül başlarında Meclis tarafından az bir farkla İçişleri Bakanı seçilmişti.

Bu çok kritik ve tehlike gösteren durum karşısında Mustafa Kemal derhal enerjik bir kararla İçişleri Bakanını çekilme zorunda bırakmıştı. Görülüyordu ki, kurulan bu dernekler yalnız millî birliği bozmakla kalmıyor, aynı zamanda millî olmayan komünizm cereyanlarına alet oluyor ve kaynaklık ediyordu. Bunun için artık bu teşkilâtın devamına müsaade edilmemesi gerekli idi. Aksi halde, millî dâva etrafında toplanan yeni Türk Devletinin başka bir cepheden yıkılması sonucuna varılacağı bir gerçekti. Bu sebeple derneğin kesin olarak dağılmasını sağlamak gerekiyordu.

Bu konuda Büyük Millet Meclisinde uzun görüşme ve tartışmalardan sonra bu fırka kurucuları ve bu işlerle yakın ve uzak ilgisi olanlar bütün belge ve delilleriyle birlikte Ankara İstiklâl Mahkemesine verilerek haklarında kanun ve adaletin gereği uygulandı.

Bu suretle Yeşil Ordu ve onun devamı olan Türkiye Halk İştirakiyun Fırkası gibi gaileler ortadan kaldırılmış oldu.

[1] T. C. B. M. M. Arşivi Dosya No. T-2 1 İstiklâl Mahkemesi 27, 27-4. Meclis Tutanakları, Dosya No. 13/115, 13/121, 13/123, 13/125, 13/126, 13/130, 13/139.
[2] T. B. M. M. Arşivi: T2, Dosya No. 27/2.

(TÜRK İSTİKLÂL HARBİ II not CİLT 3 ncü KISIM, sayfa 10-11-16)

2. Batı Cephesi, Soma kesiminde Türk kuvvetleri, Yunan taarruzu ve taarruzun devamı (23-24 Haziran 1920)

2007-06-08T16:36:00.000+01:00

3 - İzmir güneyinde Türk ve Yunan kuvvetlerinin tertibatı, Yunan taarruzunun yapılışı, 57. Tümen'in geri çekilmesi ile Çiçerin'in M. Kemal'e cevabı

2007-06-08T16:31:00.000+01:00

"... harp araçları ile sıhhî gereçlerin ve yalnız doğuda harekât yapacak kuvvetlerimiz için gerekli erzakın Sovyet Rus Hükümetince sağlanması rica olunur. Büyük Millet Meclisi Reisi; Mustafa Kemal."

Sovyetlerin 3 haziran 1920 tarihli cevabı özet olarak şöyle idi:

"Milletlerimizi tehdit eden yabancı emperyalizmine karşı mücadele, işbirliği arzunuzu belirten mektubunuzu aldık.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümetinin dış siyaset esaslarını öğrenmiş bulunuyoruz.

Sovyet Hükümeti, Türk-Sovyet işbirliğini şu prensiplere istinat ettirmeyi mütalâa eder:

1. Türkiye'nin bağımsızlığının ilânı;

2. Türklere ait olduğuna itiraz edilmeyecek olan toprakların Türk Devletine katılması;

3. Arabistan ve Suriye'nin bağımsız birer devlet olarak ilânı;

4. Büyük Millet Meclisi tarafından verilen karara göre Türkiye'nin Ermenistan'da Kürdistan'da, Lazistan'da, Batum'da doğu Trakya'da ayrıca Türk ve Arapların müşterek bulundukları bütün topraklarda, milletlerin kendi almyazılarını tesbit ve tayinini kendilerine bırakmasını, istekli veya zorla göç ettirilmiş göçmenlerin, bu bölgelerde yapılacak referanduma katılabilmeleri için bunların yerlerine dönmelerini tabiî buluruz.

5. Yeni Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümetine ait topraklarda yaşayan azınlıklara, Avrupa'nın en serbest devletlerindeki azınlıklara tanınan bütün hakların tanınması,

6. Boğazlar meselesinin, Karadeniz kıyı hükümetleri tarafından yapılacak bir konferansa bırakılması,

7. Kapitülasyonların ve yabancı devletlerin iktisadî kontrolünün kaldırılması,

8. Her nevi yabancı nüfuz bölgelerinin kaldırılması.

Rus Sovyet Hükümeti, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümetinin, baskı altında bulunan milletleri kurtarmak amaciyle emperyalist hükümetlere karşı yapılacak mücadele arzusunu kabul eder.

Rus Sovyet Hükümeti, kendi alınyazısını kararlaştıracak milletlerin, hak ve adalet dairesinde olmak üzere Türkiye, Ermenistan ve İran arasında kesin sınırın tesbiti maksadiyle vaki olacak siyası müzakerelere, Türkiye Büyük Millet Meclisinin müsaade edeceğini umar. Rus Hükümeti, her zaman ilgililerin daveti üzerine aracılık yapmaya hazırdır.

Rus Sovyet Hükümeti, Türkiye ve Rusya arasında dostluk münasebetleri kurulması ve bunun devamlı olması için doğrudan doğruya siyasî münasebetlere ve karşılıklı konsolos gönderilmesine başlanmasını teklif eder,

Rus Sovyet Hükümeti, her millet için kendi alınyazısını bizzat tayin etmek ve düzenlemek hakkını tanımaktadır.

Rus Sovyet Hükümeti, Türk milletinin, kendi bağımsızlık ve egemenliğini savunmak için yaptığı kahramanca boğuşmayı pek büyük bir ilgi ile izlemektedir. Türkiye için acı olan bu günlerde Rus ve Türk milletlerini birleştirecek olan dostluğun sağlam temele dayanmasından ötürü bahtiyardır.

Sayın Büyük Millet Meclisi Başkanı,

Yukardaki hususları takdir nazarlarınıza arzederken birleşik amele ve köylü cumhuriyeti halkı adına, bağımsızlık için uğraşan Türk halkına başarı dileklerimi bildirmekle şeref duyarım"

Dışişleri halk komiseri, Çiçerin.

...

15 nci Kolordu komutanının o sırada Ermenistan üzerine bir taarruz yapılması teklifine, Büyük Millet Meclisi Hükümeti özetle şu cevabı vermişti:

"Bakanlar kurulunca, Çiçerin mektubu okunmuş ve 23 haziran 1920 tarihli telgrafınızda, tarafınızdan bir harekât yapılmasının tasarlandığı anlaşılmıştır.

Bakanlar kurulu, tarafınızdan tasarlanan harekâtın kesin olarak geri bırakılmasına ve ilk önce, yolda bulunduğu haber alınan bolşevik heyetiyle temas edilmesine karar vermiştir".

Bunun üzerine Ruslarla devam eden ilişkiler daha ciddî safhaya girdi ve Rus Sovyet Cumhuriyetinden Ankara'ya bir sefaret heyeti geldiği gibi Türkiye da Ali Fuat Paşayı büyükelçi olarak Moskova'ya gönderdi.

4 - Güney Cephesi, Saimbeyli'ye yapılan taarruz

2007-06-08T16:27:00.000+01:00

5 - Batı Cephesi, Uşak'ın düşmesi (29 Ağustos 1920)

2007-06-08T16:22:00.000+01:00

6 - Güney Cephesi, Kovanbaşı Çarpışması (10-13 Ekim 1920)

2007-06-08T16:19:00.001+01:00

7 - Batı Cephesi, Gediz Taaruzu (24 Ekim 1920)

2007-06-08T16:15:00.000+01:00

8 - Batı Cephesi, Gediz, Simav, Demirci ve Gördes'in Kuvva-i Seyyare tarafından işgali

2007-06-08T15:26:00.001+01:00

9 - Batı Cephesi, Demirci Mehmet Efe ayaklanmasını bastırma harekâtı ile Yozgat ayaklanmalarının Kuvva-i Seyyare tarafından bastırılması üzerine

2007-06-08T15:21:00.000+01:00

Yozgat Ayaklanmalarının Kuvva-i Seyyare tarafından bastırılması

Durumun oldukça ciddiyet arzetmesi üzerine Genelkurmay Başkanlığı Çerkeş'te toplanan Albay Refet kuvvetleriyle Düzce ayaklanmasını bastırmış olan Çerkez Etem komutasındaki 1 nci Kuvvei Seyyare'yi Yozgat'a gönderdi.

24 haziranda Yozgat ve civarında asilerle yapılan çarpışma millî kuvvetlerin başarısiyle sonuçlandı. 9 temmuzda Çerkez Etem kuvvetleri Batı Cephesine hareket etti. Bundan sonra küçük ölçüdeki asi gruplarının temizlenmesi işi 2 nci Kuvvei Seyyare ile Albay Refet ve 3 ncü Kolordu birliklerine verildi. Yapılan takip ve tepeleme harekâtı ağustos, sonlarında tamamlandı.

d. İkinci Yozgat ayaklanması (9 eylül - 31 aralık 1920):

İlk ayaklanmanın bastırılması ile bölgede tam bir sükûnet sağlanmış olmadı. Yer yer de olsa, gerici hareketler devam etmekte idi.

Yozgat milletvekillerinden Cevdet ve Bahri Beylerin, birinci ayaklanmada sığınanlardan teşkil ettikleri 500 mevcutlu Akdağmadeni Millî Alayının Batı Cephesine gönderilmek istenmesi bu ayaklanmaya sebep oldu.

Ankara'ya sevk edilmek üzere Yozgat'a getirilen bu millî alay erlerinden bir kısmı, 5/6 eylül gecesi topluca firar ettiler. Kalanların önemli bir kısmı, başlarında bulunan Küçük Ağa ve Deli Hacı adlarındaki kimselerin kışkırtması ile, bölgede yeni bir ayaklanma başlamış oldu. Küçük Mustafa ve Postacı Nazım çetelerinin de katılması ile çoğalan asiler 9 eylül günü Ortaköy nahiyesini basarak Yozgat ve Boğazlıyan müfrezelerinin bir kısmını bozguna uğrattılar. Bunun üzerine Binbaşı Çolak İbrahim komutasındaki 2nci Kuvvei Seyyare, asilerin üzerine gönderildi.

Tepelemeye memur millî kuvvetler Karamağara civarında Ayvalıközü sırtlaıında asilerle karşılaştılar ve iki saat süren kanlı bir çarpışmadan sonra duruma tamamen hâkim oldular. Bundan sonra temizlik harekâtına başlandı ve bu iş aralık 1920 sonuna kadar sürdü.

(Sivas Kongre kararlarının uygulanması bölümü, s. 87)

10 - Güney Cephesi, 19-23 Aralık 1920 muharebeleri

2007-06-08T15:15:00.001+01:00

11 - Güney Cephesi, Antep'i kurtarmak için yapılan Türk taarruzu

2007-06-08T15:09:00.000+01:00

12 - Çerkes Etem'e karşı yapılan harekât (4-5 Ocak 1921) ile İnönü'nün Çerkes Etem'e şifreli mektubu ve Çerkes Etem'in cevabı

2007-06-08T14:56:00.000+01:00

ALBAY İSMET'İN ÇERKEZ ETEM'E HÜKÜMETE SIĞINMASI İÇİN YAZDIĞI ŞİFRE
(Harp Tarihi D- Arşiv No.1/4282, Dosya No. 29.) Şifre Zata mahsustur Eskişehir 30 Aralık 336

Etem Beyefendiye

1. Garp Cephesine ve Büyük Millet Meclisine çektiğiniz telgrafname üzerine kumandadan infikâkiniz hakkında aldığım 29-12-36 tarihli emirnameyi diğer bir telgrafla resmen tebliğ ediyorum. Bu izahat üzerine Büyük Millet Meclisinin karariyle zatı âlilerine, diğer bir teklif yapılmaktadır. Bunu da ayrı bir telgrafla resmen tebliğ edeceğim.

Muhaberat artık kati ve resmi şekillerde cereyan ettiğinden hissiyat ve mütalâatı hususiyenin mevkii kalmamıştır. Bununla birlikte ve münhasıran kendiliğimden olmak üzere zatı âlilerine mütalâatı şahsiyemi iblağ etmeyi mukaddes bir arkadaşlık vazifesi addeyledim. Bu mütalâatım ikinci maddede yazılmıştır.

2. Bir buçuk aydan beri sizlere türlü türlü vesveseler ilka olunduktan maada siyaseten de herkes türlü türlü istifade etmeye yeltendi. Bu gibi ihtilâfatta ya insan büyüğünün sözüne mutavaat eder ve emniyet eder, yahut inadın neticesi mukavemet ve müsademeye müncer olursa talih de muvaffakiyet ihtimalini muvazene eyler. İnat ve mukavemet hususunda evvel emirde Ankara'da tahrikat ve tertibatı siyasiyeye çok ehemmiyet verildi. Cephede emir, kumanda, itaat ve inzibat keyfiyeti merkezi hükümette bir mesele-î siyasiye haline getirildi. Ondan sonra diğer cephelerde bulunan rüesayı milliyenin iştirakine hafi ve celi müracaat olundu. Ondan sonra ordu dahilinde propagandanın tesiratına güvenildi. En nihayet harekât-ı katiyeye girişilmesine hem hükümetin karar veremeyeceği, hem de kâfi kuvvet bulunamayacağı zan olundu. Bunlar yanlış ve muzır tedbir idi. Fakat hepimizden akıllı olan Reşit Bey bu tedabirin isabetsiz ve yanlış olduğunu takdir etmedi ve en nihayet kaleme aldığı son telgrafname ile en isabetsiz bir muameleye sevkeyledi. Kardeşler arasında kan akması bu gidişle maatteessüf gayri kabili içtinap görünüyor. Muhterem olan izzeti nefisleri vikayeten ve musaraaten arz edeyim ki, büyük mücadelelere girişmiş olan zevatta hayat korkusu mevzuu bahis olamaz. Fakat herhangi bir mübarezenin esbabı muvefakiyeti kablelvuku muvazene edilmek iktiza eder. Ordunun kurşun atmayacağı ve bazı kıtaların size iltahak edecekleri hakkında teminata itimat etmeyiniz. Oradaki kuvvetlerin hakiki miktarı malûm ve 5000 miktarında işae edildiği mesmu olmakla beraber, tenini 10000 olması mikyas ittihaz edilmiştir. Oradaki kuvvetlerin ne vasıta ve ne suretle idare edildiği talim ve terbiye ve derecei inzibatı malûm ve mücerrep olmakla beraber, Kuvayı Milliyeyi lağvetmek istediğimiz ve hatta ele geçecek rüesa ve efradın hayatı tehlikede kalacağı gibi iğfalât ile herkesin canını malını müdafaa kaygısına düşerek ciddiyetle müdafaa etmeye yemin ettirileceği ve cephane ihtiyacından daima bahsedilmiş olmasına rağmen külliyetli topçu ve piyade cephanesi bulunduğu kabul edilmiş velhasıll bu faraziyata göre en geniş ihtiyata riayet edilerek kat'i tedbirler alınmıştır. Hiç kimse size açık ve samimi bir kardeşlik yapmadı. İşte ben böyle bir hiss-i selim ile vasiyeti hülâsa ettikten sonra, Büyük Millet Meclisinin teklifi veçhile biraderlerinizle beraber emin gördüğünüz şekil ve tertiple çekilmenizi hem şerefiniz ve hayatınız için, hem kuvvei seyyare mensupları için en münasip addediyorum. Bugün başka bir çarei hal kalmamıştır Kumanda ve mücadelâtı siyasiye hayatında sırası geldiği zaman çekilmesini bilen adam memlekete az bir zamanda yeniden ifayı hizmet, infazı efkâr edecek bir duruma girer. Fakat meşru bir surette çekilmemek için bir defa müsademe talihini denemek gibi gayri meşru harekete tasaddi edilirse bunun neticesinde şerefin ve hizmet imkanının muhafazası aynı ihtimalde kalmaz. Ben hasbelvataniye burada ciddi teşebbüslere başlamakla beraber bu telgrafları kâmilen şifre ile vererek şimdilik mahrem surette bir defa şifahen görüştüğüm zaman ne kadar açık bir surette fikrimi bildirdiysem bu defa da yazı ile aynı açıklık ve samimiyetle hakikatı söylüyorum. Telgrafımın mürettep ve pazarlığa vesile addedilmemesi ve ittihaz olunan tertibatın gayri ciddi kabul buyurulması yanlış olur.

Son selâm.

Batı Cephesi Komutanı İsmet

ÇERKEZ ETEM'İN BATI CEPHESİ KOMUTANI ALBAY İSMET'İN SIĞINMA HAKKINDAKİ YAZISINA VERDİĞİ KARŞILIK (Harp Tarihi D. Arşiv No. 1/4282, Dosya No. 29). C. 31-12-36 tarihli telgrafnameye 1. Şifreli telgrafnamenizi aldım, Mustafa Kemal Paşa'nın delâletiyle Büyük Millet Meclisinin af ve mağferetine azim teşekkür ettim. Benim çektiğim telgraf ve telgraflar tamamiyle bir hakikattir. Bü¬yük Millet Meclisinin böyle bir kararı varsa hak ve hakikatten uzak bir nankörlüktür. Meclisin durumunu bilmem. Fakat hükümetin aleyhimde tertip ettiği tuzaklara vakıf olduğum günden itibaren her türlü ihtiyata riayet ettim. Şimdiki meşgalem hadiseleri lehime olarak tarihe uydurmak için taarruzunuzu bekleyeceğim. Sonra, meşruluğunu iddia ettiğiniz durumunuz hercümerç olacak. Benim, bana saldıracağıma askerin sizin gibi nankör olacağına kani olmamakla beraber aksi halde düşünülmüştür. Onlardan birşey çıkmaz. Beni ve benim kuvvetlerimi ezebilecek, vurabilecek imkânınız varmış da bu münasebetsizliklerin vukuundan önce Uşak için teklif ettiğim taarruzu niçin kabul etmediniz. Öyle ise hain cani hep sen, hep siz. 2. Buyuruyorsunuz ki, bir buçuk aydan beri sizlere türlü türlü vesveseler ilka olunduktan maada siyaseten de herkes türlü türlü faydalanmaya yeltendi. A budala kardeş, vesveseyi meydana getiren siz değil misiniz? Vasıtanız, Topçu Müfettişi Galip değil mi?.. Bu gibi hiç bir şeyi bilmemezlikten gelerek konuşuyorsunuz. Sizin ve emsalinizin çekememezliğine kıskançlığına, şahsî ihtirasları¬nıza şahıslar değil, memleketler feda ettiğinize ve edebileceğinize bu kararlarınızdan başka ne gibi şahit ve ne gibi deliller aranabilir. Bu kadar muhteris olduğunu bildiğim sizlere karşı alacağım ve aldığım tertibatı çok görmemek lâzımdır. Fakat muhterisler tabiatiyle çok görür çok göstermeye çalışır. İlâ maşallah siz de hiç kusur etmediniz. Hepimizden akıllı olduğunu söylediğiniz Reşit Bey değilmidir ki, saflığı ile bu fırsatları verdi. Fakat ne yapayım, kardeş. Yoksa bana kalsaydı ne Mustafa Kemal Meclis Reisi olurdu ve ne de sen şimdi benim idamıma ferman okuyabilirdin ve ne de Ankara Millet Meclisi koridorlarındaki muhtelif şekillerdeki silâhlıları önce Mustafa Kemal'in diktatörlüğünü işaret edebilirlerdi 3. Bİr de izzeti nefisten bahsediyorsunuz. Koltuklarda, salonlarda bahsedilen izzeti nefis kelimelerine kıymet vermeyiniz. Çünkü aslı yoktur. Büyük mücadelelere girişmiş zevatta hayat meselesi bahis konusu olmaz buyuruyorsunuz; bu tavsiyeyi bana söylemek olduğunuzu ispat etmek için Uşak cephesine buyurmanız lâzımdır. Ordunun kurşun atmayacağını, iltihak «edeceğini kabul edersem pek hata etmiş olmam. Çünkü ne onlar sizin gibi nankör, ne de benim isyanıma kanîdirler. Kuvvetlerimizin 5000 veya 10000 olması, Mustafa Kemal'in daima Kuvvei Seyyare'yi bir iki yüz kişiden ibaret olduğunu iddia ve propagandasına karşıdır. Yekûn kuvvetimiz ister az, ister çok olsun; imanına, selâbetine şahit, Çanakkale'den Sivas'lara kadar alayları kâh tekbir kâh tehdit ile esir eden, umalı tenkil ve tedip etmiş bir kuvvettir. İki gözünü sevdiğim biçareleri! Talim ve terbiye ile 93'den beri kazandığınız en ufak bir muharebeyi gösterebilecek durumda olsanız bu iddianıza o kadar şaşmayacağım. Bize kimse kardeşlik yapmamış ve en açık bir samimî kardeşliği sizin yaptığınızı söylüyorsunuz. Teşekkür ederiz. Fakat inanılmasını müşkül görüyorum. Köprüyü geçinceye kadar eyvallah ediyorsunuz amma bilmiyorsunuz ki köprünün binde birini geçememişsinizdir. Ah fesatla melûf vatanseverler! Biçare Millet Meclisi sizin askeri sahte şöhretlerinizi müdrik değil. Binanaleyh vatanseverlik hissim şu hitapta bulunmamı emrediyor. Bana karşı emniyet bahş bir durum alınız aksi halde hakikat ve hak muvaffak olacaktır. Tarih bana az, size çok lânet edecektir.

Bakî ilk selâm... Umum Kuvvei Seyyare K. ETEM

13- Birinci İnönü Muharebesi batı cephesinde mevzi ilersindeki muharebeler (6-7 Ocak 1921)

2007-06-08T14:53:00.001+01:00

14 - Birinci İnönü Muharebesi batı cephesinde mevzi ilersindeki muharebeler (8 Ocak 1921)

2007-06-08T14:50:00.001+01:00

15 - Birinci İnönü Muharebeleri batı cephesinde 9 Ocak 1921 harekâtı

2007-06-08T14:41:00.000+01:00

16 - Birinci İnönü Muharebeleri 10 Ocak 1921 öğleden sonraki harekât, düşmanın İnönü mevziine girmesi, batı cephesi birliklerinin geri çekilmesi

2007-06-07T19:23:00.000+01:00

17 - Birinci İnönü Muharebeleri güney cephesinde 12-18 Ocak 1921 harekâtı

2007-06-07T19:20:00.000+01:00

18 - Batı Cephesi, Çerkes Etem'in takip harekâtının sonuçlanması ile İstiklâl Mahkemesi'nin Çerkez Etem birliklerine dair verdiği karar

2007-06-07T17:22:00.001+01:00

ASİ ETEM VE KARDEŞLERİYLE AYAKLANMAYA KATILANLAR HAKKINDA
ANKARA İSTİKLÂL MAHKEMESİ'NCE VERİLEN KARAR

(T. C. B. M. M. Arşivi, İstiklâl Mahkemesi T-2 Dosya 27 - 4)
Karar No. 573

Tafsilâtı sonradan tanzim edilecek ilâmda mufassalan gösterileceği veçhile Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümetini devirerek milletin arzusu hilâfına bir hükümet tesisine sai olacak cürümden maznunu aleyhim künyeleri bâlâda mufassalan muharrer maznunlardan sabık Kuvvei Seyyare Kumandanı Etem ve biraderi Tevkif ve keza biraderi Saruhan Mebusu sabıkı Reşit ve mezkûr Kuvvei Seyyare'den İzmirli Yüzbaşı Etem, Jandarma Yüzbaşı Sami, Erkânı Harp Yüzbaşı Halil, Kütahya polis memurlarından Artin, Kuvvei Seyyare müfreze Kumandanlarından Manyas'a Şevket ve Çerkez Ahmet Ağa ve ihtiyat Mülâzımı Reşat, Kütahya mıntıka Kumandanı sabıkı Binbaşı Abdullah ve Mülkiye kaymakamlarından Ömer Lütfü'nün müsellâhan taklibi hükümet cürmünü irtikâp ederek düşman tarafına firarları anlaşılmasına binaan cümlesinin gıyaben idamlarına ve emvali menkule ve gayri menkulelerinin canibi hükümetten haciz ve idaresine, hafi Komünist Partisi teşkili suretiyle yine taklibi hükümet cürmünü irtikâp teşebbüsünde bulundukları anlaşılan Tokat Mebusu Nazım Bey'in müeb-beden tevkifi olan 12 nisan 337 tarihinden; Baytar Binbaşı Hacıoğlu Salih Efendinin müebbeden tevkifi olan Kânunisani 337 tarihinden ve matbuat ve istihbarat müdüriyeti memurlarından Ziynetullah Nevşirvan'ın müebbeden tevkifi olan kanun-u cezai umuminin 46 ncı maddesinin delâletiyle hiya-neti vataniye kanununun ikinci maddesi mucibince on beşer sene müddetle küreğe vaz'larına ve Salih Efendinin meslek-i askeriyeden tardına ve hudut harici bulunan Şerif Manatof'un keza gıyaben 15 sene müddetle küreğe vaz'ına kavlî ve tahrirî surette hiyaneti vataniye cürmünü irtikâp edip 23 Kânunisani 337 tarihinden beri mevkuf ve Yenidünya Gazetesi muharriri Nizamettin ve 15 Kânunisani 337 tarihinden beri mevkuf Behram Lütfü ve 8 Kânunisani tarihinden beri mevkuf Mustafa Nuri, Abdülkadir, Hilmi ve Ahmet'in beşer, Behram Lütfü Mustafa Nuri'nin üçer, Nizamet-tin'in sekiz sene müddetle hiyaneti vataniye kanununun üçüncü maddesine tevfikan küreğe vaz'larına ve Baytar Yüzbaşı Efgan ile Kenan Efendilerin hafi cemiyete intisap eyledikleri cürmünden dolayı meslek-i askeriyeden tart ile mevkuf kaldıkları müddet kâfi görülerek tahliyelerine ve maksadı millînin istihsaline değin hükümetin tensip edeceği bir mahalde ikametlerine Yenidünya Gazetesinin sahib-i îmtiyaziyle ser muharrir Arif Oruç

Efendinin keza kaldığı müddet kâfi görülerek hükümetin tensip edeceği bir mahalde ikametine ve diğer maznun-u aleyh Bursa Mebusu Şeyh Servet Efendi ve Afyonkarahisar Mebusu Mehmet Şükrü Bey ile Kadı Ferit, Katip Nuri, Kemalettin, Hüsnü, Vahit. Hizmetçi Mehmet, Halit, Mustafa, Şükrü ve Sıtkı, Hüseyin, Nedim, Bahattin, Hoca Fevzi, Kâzım, Osman Zeki ve Cemal efendilerin ademi mesuliyetlerine ve sabık Kuvvei Seyyare efradından Hayri'nin beraatine, Nâzım Bey'in Kayseri hapishanesinde ve diğerlerinden Salih'in Kırşehir, Zinetullah'ın Niğde, Abdulkadir'in Çankırı, bakkal Ahmet'in Bolu, Hilmi'nin Yozgat, Nizamettin'in Diyarbakır hapishanelerinde infaz-ı cezalarına ve işbu kararın Ankara Komutanlığı ile istinaf Müddeiumumiliğine, Kayseri, Kırşehir, Niğde, Çankırı, Bolu, Yozgat, Diyarbakır Müddeiumumiliklerine tebliğine Arif Oruç ve Nizamettin hakkında ekseriyetle, diğerleri hakkmda ittifakla karar verildi.

9 mayıs 337.

İmzalar
İhsan
Kılıç Ali
İsmail

19 - Birinci İnönü Muharebeleri 17-31 Ocak 1921 harekâtı

2007-06-04T14:05:00.000+01:00

20 - İkinci İnönü Muharebesi batı cephesinde 25 Mart 1921 harekâtı

2007-06-04T13:39:00.000+01:00

21 - İkinci İnönü Muharebesi batı cephesinde 27 Mart 1921 harekâtı

2007-06-04T13:36:00.000+01:00

22 - İkinci İnönü Muharebesi güney cephesinde 23 Mart 1921 harekâtı

2007-06-04T13:33:00.000+01:00

23 - İkinci İnönü Muharebesi'nde Kocaeli bölgesindeki harekât (23-27 Mart 1921)

2007-06-04T13:30:00.000+01:00

24 - İkinci İnönü Muharebesi batı cephesi sol kanat grubunun 28 Mart 1921 harekâtı

2007-06-04T13:26:00.000+01:00

25 - İkinci İnönü Muharebesi batı cephesi sağ kanat grubu kesiminde 28 Mart 1921 harekâtı

2007-06-04T13:23:00.000+01:00

26 - İkinci İnönü Muharebesi batı cephesinde 30 Mart 1921 harekâtı

2007-06-04T13:20:00.000+01:00

27 - Batı Cephesi'nde 1 Nisan 1921 harekâtı

2007-06-04T13:03:00.000+01:00

28 - İkinci İnönü Muharebesi'nden sonra Güney Cephesi'ndeki harekât (6-7 Nisan 1921)

2007-06-04T11:44:00.000+01:00

29 - Dumlupınar Muharebesi (13-14 Nisan 1921 harekâtı)

2007-06-04T11:26:00.000+01:00

30 - Batı Cephesi 6 Eylül 1921 günü harekâtı

2007-06-04T11:24:00.001+01:00

31 - Batı Cephesi 8 Eylül 1921 günü harekâtı

2007-06-04T11:21:00.000+01:00

32 - Batı Cephesi 10 Eylül 1921 günü harekâtı

2007-06-04T11:19:00.001+01:00

33 - Batı Cephesi 13 Eylül 1921 günü harekâtı

2007-06-04T11:16:00.001+01:00

34 - 14 Eylül 1921 günü harekâtı

2007-06-04T11:13:00.000+01:00

35 - 5. Kolordu'nun 30 Eylül 1921 günü Afyon'a yaptığı taarruz

2007-06-04T11:11:00.001+01:00

36 - Kocaeli Nizamiye ve Kuvayi Milliye Komutanlığı'nın 1-5 Ekim 1921 günleri harekâtı

2007-06-04T11:08:00.000+01:00

37 - İstanbul ve Çatalca civarındaki işgal kuvvetleri durumu

2007-06-04T11:04:00.001+01:00

38 - Batı harekât alanının Ege harekât bölgesindeki Eskişehir - Afyonkarahisar savunma hattının genel görünüşü

2007-06-04T10:59:00.001+01:00

39 - Batı Cephesi'nin Büyük Taarruz'dan evvel muhabere şebekesi (25 Ağustos 1922)

2007-06-04T10:55:00.000+01:00

40 - Batı Cephesi Bağımsız 6. Tümen'in 25 Ağustos 1922 hazırlık durumu ile 26 Ağustos 1922 muharebesi

2007-06-04T10:43:00.001+01:00

41 - Batı cephesi 61. Tümen'in 25-26 Ağustos 1922 hazırlık durumu ve 26 Ağustos 1922 taarruzu

2007-05-25T19:28:00.000+01:00

42 - Batı Cephesi 26 Ağustos 1922 5. Kafkas ve 11. Tümen'lerin taarruzu ve saat 12 durumu

2007-05-25T19:22:00.000+01:00

43 - 1. Kolordu'nun 26 Ağustos 1922 öğleden sonraki muharebeleri ve gece taarruzu

2007-05-25T15:15:00.001+01:00

44 - 1. Kolordu'nun 27 Ağustos 1922 taarruzu ve akşam durumu

2007-05-25T15:11:00.001+01:00

45 - Batı cephesi 6. Kolordu'nun 27 Ağustos 1922 taarruzu ve gece durumu

2007-05-25T15:08:00.001+01:00

46 - Batı cephesi 4. Kolordu'nun 27 Ağustos 1922 muharebeleri ve 27-28 Ağustos gece durumu

2007-05-25T15:04:00.000+01:00

47 - Batı Cephesi 4. Kolordu'nun 28 Ağustos 1922 harekâtı ve akşam durumu

2007-05-25T14:45:00.000+01:00

48 - Batı Cephesi 1. Kolordu ve 1. Süvari Tümeni'nin 28 Ağustos 1922 harekâtı ve akşam durumu

2007-05-25T14:33:00.000+01:00

49 - 4. ve 5. Kolorduların 29 Ağustos 1922 Muharebeleri ve saat 15 durumu ile 2. Kolordu harekâtı

2007-05-25T14:10:00.000+01:00

50 - Batı Cephesi 4. ve 6. Kolorduların 30 Ağustos 1922 öğleden sonraki muharebeleri ve saat 24.00 durumu

2007-05-25T14:06:00.000+01:00

51- Batı Cephesi 1. Kolordu ve 6. Tümen'in 30 Ağustos 1922 muharebeleri ve akşam durumu

2007-05-25T13:52:00.001+01:00

52 - Güney Cephesi Derbent Muharebesi (31 Ağustos 1922)

2007-05-25T13:48:00.000+01:00

53 - Batı Cephesi 1. Kolordu'nun 1 Eylül Kapaklar Taarruzu ile 1. Ordu ve 6. Kolordu'nun 1 Eylül 1922 gece durumu

2007-05-23T22:58:00.001+01:00

54 - 1. Ordu ve 5. Süvari Kolordusu'nun 2 Eylül 1922 harekâtı ve akşam durumu

2007-05-23T18:00:00.000+01:00

55 - Batı Cephesi, 3 Eylül 1922 takip harekâtı, Takmak muharebeleri

2007-05-23T17:57:00.001+01:00

56 - Batı Cephesi'nin ve Yunan ordusunun 7 Eylül 1922 akşam durumu

2007-05-23T17:49:00.000+01:00

57 - Batı Cephesi'nin 9 Eylül 1922 akşam durumu

2007-05-23T17:40:00.000+01:00

58 - Batı Cephesi, 10 Eylül Bursa, Gemlik taarruzları ve iki tarafın akşam durumu - Mustafa Kemal'in "Millete Beyanname"si

2007-05-23T16:26:00.001+01:00

MİLLETE BEYANNAME

Büyük ve asil Türk Milleti,

Ordularımız 9 eylül 1338 sabahı İzmir'imizi ve yine 9 eylül 1338 akşamı Bursa'mızı muzafferen tahlis ettiler. Akdeniz, askerlerimizin teraneleriyle dalgalanıyor.

Asya İmparatorluğuna veltenen küstah bir düşmanın, muharebe meydanlarına gelmek cesaretinde bulunan Ordu Komutanları ile komuta heyetleri, günlerden beri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümetinin esir-i harbi bulunuyorlar.

Düşmanın Başkomutan tayin ettiği General Trikopis, bir çok gece ve gündüz meyusâne muharebattan ve her çare-i halâsı tecrübe ettikten sonra nihayet maiyetindeki generaller ve erkânıharbiye ve komutan ettiği ordunun elinde kalabilen bakayası ile arzı teslimiyet eyledi.

Eğer Yunan Kralı da bugün esirlerimiz arasında bulunmuyor ise bu tacirdarların şıarı esasen yalnız milletlerinin sefalarına iştirak etmek olduğundan muharebe meydanlarının felâketli günlerinde anların, saraylarından başka bir şey düşünmemek tabiatlarındandır.

Garp fabrikalarının çelik zırhları ile kaplanan muazzam Yunan orduları artık Anadolu dağlarında zabitleri tarafından terkedilmiş zavallı sürüler, habasetlerinden tedehhüş ederek kudurmuş kütleler ve ağaç diplerinde kalmış dermansız yaralılardan ibaret kaldı.

Düşman ordularının malzeme-i harbiyesi hemen sülüsan itibariyle topraklanmızdadır.

Düşmanın, esirlerden başka insan zayiatının yüzbinden ne kadar fazla olduğunu tayin etmek müşküldür. Fakat, salâhiyet-i resmiye ilee milletimize tebşir ederim ki bizim insan zayiatımız, dörtte üçü hafif yaralı olmak üzere, onbin nüfusa baliğ olmaktadır.

Büyük Türk Milleti! Ordularımızın kabiliyet ve kudreti düşmanlarımıza dehşet, dostlarımıza emniyet verecek bir kemal ile tezahür etti. Millet orduları on dört gün zarfında büyük bir düşman ordusunu imha ettiler. Dört yüz kilometrelik fasılasız bir takip yaptılar. Anadolu'daki bütün memalik-i müstevliyemizi istirdat eylediler.

Bu büyük zafer münhasıran senin eserindir. Çünkü İzmir'imizi ihti-rasat-ı siyasiye neticesinde adetâ memnunane düşmana teslim eden heyetlerle milletin hiç bir münasebeti yok idi. Bursa'mızı istilâ eden Yunan kuvvetleri ise ancak İmparatorluğun askerî teşkilâtı ile tevhid-i âmal ve tevhid-i harekât ederek muvaffak olmuşlardır.

Vatanın halâsı, milletin rey ve iradesi kendi mukadderatı üzerinde bilâ kayd-ü şart hâkim olduğu zamandan başlamış ve ancak milletin vicdanından doğan ordularla müspet ve kati neticelere ermiştir.

Büyük ve necip Türk Milleti! Anadolu'nun halâs zaferini tebrik ederken sana İzmir'den, bursa'dan, Akdeniz ufuklarından ordularının selâmını da takdim ediyorum.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Reisi Başkomutan
Mustafa KEMAL

59 - 5. Kolordu'nun 12 Eylül 1922 harekâtı ve tarafların akşam durumu - 1. Kolordu Komutanı Mirliva İzzettin'in Büyük İzmir Yangını'na dair raporu

2007-05-23T15:24:00.001+01:00

1 nci Kolordu Komutanlığı
İstihbarat
Adet: 208/6122
İzmir
5.10.1388

1 nci Ordu Komutanlığına

İzmir büyük yangını 13 eylül 38 Çarşamba günü saat 0215 sonrada Ermeni Mahalesinde bir kaç noktadan başladı ve 15 eylül'e kadar devam etti. Bu yangında yanan mahaller: Ermeni Mahallesi, Çalgıcıbaşı, Ayadimitri, Ayakaterine, Ayatrikona, Ayanikola, Surtakya, Hacıfranko Mahalleleri kâmilen; Madamcani (nam-ı diğer Yenimahalle), Meyhaneboğazı, Fasolya, Plavmina, Frenk Mahalleleri ve Birinci Kordon Ayavukla kısmen yanmıştır. Yanan mebaninin cins ve miktarı: Tahminen 20-25 bin hane, dükkân ve mağazadır. Bunların içinde İzmir Tiyatrohanesi, Kramer Oteli, İzmir Palas, İzmir Posta ve Telgrafhanesi, Sporting klüp, Paris kahvehanesi, Fransız - İtalyan - İngiliz konsoloshaneleri, eski reji idaresi, Frenk mahallesindeki Ektayulo, Serme, Bonmarşe, Şitayn, Luvr büyük mağazaları, Bakırcıyan ve Papasyan ferhaneleri Ayayorgi caddesindeki cesim ticarethaneler, cesim Çuya ham, müteaddit büyük hanlar, Ferhaneler, Pasaport civarındaki cesim oteller, Anadolu İtibarı millî Atina Selânik Tunus ve Cezayir Osmanlı bankaları, Banko di Roma, Pasaport Dairesi, Fasolya, Plavsina, peştemalcılarbaşı karakolları velhasıl şehrin en mamur ve ticaretgâh olan kısmı dahildir. Yangın yerinin deniz cephesi tahminen 3200 metre ve denizden içeriye derinliği 5000 metredir. Bu yangının ankasdın Hristiyanlar ve bihassa ermeniler tarafından ika edildiğine ber vech-i ati vesaik delâlet etmekte olup vesaikin cümlesi merbuten takdim kılınmıştır.

1. Yangın vukubulduğu zaman Mevki Komutam olan 8 nci Fırka Komutanının raporu,

2. İzmir Sigorta şirketlerinin ve İtfaiye Komutanı Mösyö Preskoviç'in raporları,

3. Kolordu İstihkâm Komutanının raporu,

4. Punta'da Alyonti bulvarında 3 No. lı hanede Amerika Kers kumpanyam simsarı Nemseli Mösyö Maks Rozembleh'in hattı desti ile mu-harror ve meşhudata müstenit Fransızca raporu,

5. İtalyan tebaasından İzmir'de İkinci Kordon'da 34 No. da tütün tüccarı Mösyö Bilişaber ile Fransız tebaasından aynı mahalde sakin Mösyö Pasil Rerku'nun müşahadelerine müstenit müşterek fransızca raporu,

6. Fransız tebaasından Esen Oröpeen ticaret şirketi, Kredi Fonsiye Aljeryen bankasının ticaret şubesinden Mösyö Zame M. Milyaki'nin fransızca raporu.

Bunlardan maada yangının Hristiyanlar tarafından yapıldığına ber vech-i ati hususat da delâlet etmektedir:

1 nci Ordu İstihbarat dosyalarında mevcut bulunacağı vechile Yunan Başkomutanı sabıkı Papulas Ayafotini kilisesinde mühim bir içtimada verdiği nutukta "Anadolu'yu terketmek mecburiyetinde kalırlarsa her tarafı yakıp enkaz ve kül halinde bırakacaklarını" alenen söylemişti. Bu mesele gazete sütunlarında dahi mevzu-u bahsolunmuştu. Nitekim Yunan Ordusunun Afyonkarahisar'dan İzmir'e kadar tahliye ettiği şehir, kasaba ve köyleri mütemadiyen yakarak ricat etmesi de vaktiyle tasavvur ve tamim edilmiş mürettep bir plan dahilinde hareket ettiğini ve pek tabiî olarak bu planda İzmir'in ihrakı da mevcut olacağını anlatmaktadır.

2. Yangın çıkan mahallin itfasına uğraşılırken diğer mahallerden de yangınlar çıkmıştır. Ezcümle 13/14 eylül 338 gecesi Yemişçiler civarında Atina Bankası deposundan zuhur eden yangın hakkında 8 nci Fırka 135 nci Alay 3ncü Tabur Komutanı "evvelâ üçel silâh atıldığını ve bir bomba patladığım, silâh ve bomba sesine doğru koştukları vakit beş altı atlının süratle kaçtıklarım gördüğünü" ifade etmiştir. Bilhassa kereste dolu olarak bulunan bu deponun intihabı da yangının hainler tarafından kasden ika edildiğini gösterir.

3. Birbirini müteakip çıkan yangın yerlerinin her birerlerinin kumpanya su mahallerini tıkayacak surette intihap edilmesi de evvelce musammen bir plana tevfikan icra edildiğine delâlet eder.

4. Düşmanın yalnız bu ricatinde değil geçen sene Sakarya'dan ricatinde de böyle yangın yapması bunun yeniden değil eskidenberi bıraktıkları yerleri yakmaya azmetmiş olduğuna delildir.

5. Kolordunun takip harekâtında tesadüf ettiği yanmış köy ve kasabalarının ahalisi de yekzeban olarak yangının Yunan kıtaatı ile birlikte hep Hristiyanlar tarafından yapıldığını ve evlerini söndürmeye çalışanları kurşunla itlâf ve ateşe atmak suretiyle ihrak ettiklerini ve yangın ika edilirken köy ve kasabaların etrafında Yunan askerlerinin kordon teşkil ederek harice çıkmak isteyenleri öldürdüklerini söylemişlerdir.

1 nci Kolordu Komutanı
Mirliva İzzeddin

60 - Kocaeli grubunun 17 Eylül 1922 muharebeleri ve Yunan birliklerinin çekilmesi

2007-05-23T15:13:00.001+01:00

Kuvva-i Milliye, Kuvva-i Seyyare ve Yeşil Ordu'dan düzenli orduya (Yeniden üretilen savaş tasvirleri)

2007-05-23T15:10:00.000+01:00

Kuvva-yı Milliye, Kuvva-yı Seyyare ve Yeşil Ordu'dan düzenli orduya (Yeniden üretilen savaş tasvirleri)
Hakan Akçura
Tuval üzerine preslenmiş 60 ayrı kağıt üzerine akrilik, 126 x 300 cm., 1995.

MSÜ Yönetim Kurulu'na... (İlk itiraz dilekçesinden)

2007-05-10T15:13:00.000+01:00

31.1.1995

“... Fakültemiz Resim Anasanat Dalı, diploma projelerinin konusunu ve tekniğini içerik ve biçim ölçüleri ile belirleyen dünyadaki tek resim anasanat dalıdır. Fakültenin kendi tarihindeki uygulamalarla karşılaştırıldığında görülecektir ki, onyıllar boyunca yürütülen “diploma projesinde serbestlik”“ ilkesiyle, bu eski zaman bile, bugünden ileri ve çağdaş bir düzeydedir.

Geçtiğimiz yıllarda başlatılan “konulu diploma projesi -hatta proje bile denmeyip resim denmektedir-” zorunlu uygulamasında, bu yıla kadar, konular, “İstanbul”, “Bahar” gibi en azından geleneksel tasvirci pentür sanatı dışında sayılan sanatsal yaklaşımların da “iş” üretebilmesine olanak sağlayan bir genişlikte saptanmıştı.

Bu yıl ise, “Kuvva-yı Milliye” gibi, ülkedeki siyasal tartışmaların doğrudan içinde yeralan “özel”likte bir konu belirlenerek, geleneksel tasvirci pentür sanatı dışındaki sanatsal yaklaşımların “iş” üretmesinin neredeyse olanaksızlaştırıldığı bir seçimle karşı karşıya bırakıldık. Eskiz aşamasında “bir kenarı 50 cm. civarı”, diploma sergilemesi aşamasında enaz ölçüsü “89X116 cm.” gibi ifadelerle belirlenen biçim talepleriyle üretim sürecimiz yönlendirildi. Tüm bu yaratım ve üretim sürecini kısıtlayan olumsuzluklara rağmen, diplomaya yönelik proje eskizim, 26 Aralık 1994 tarihinde jüriye sunuldu ve onaylandı.

Diploma projem, bir fluxus sanat etkinliğiydi. “Kuvva-yı Milliye, Kuvva-yı Seyyare ve Yeşil Ordu’dan düzenli orduya” (Yeniden üretilen savaş tasvirleri) adını taşıyordu. Diploma sergilemesi sırasında talep edilen “tek resim”e uzun bir üretim süreci ile ulaşılıyordu: 60 ayrı Kurtuluş Savaşı muharebe-istihkam krokisi ve 12 ayrı yazılı belgeden, 60 ayrı resim-sanat nesnesi üretmek ve ardından bu ayrı 60 resim-sanat nesnesinin toplamından bir sentez resime ulaşmak.

Jürinin uzun eskiz değerlendirmesinde karşılaştığım “belki de içeriğin boşaltıldığı” ve “yapılan bu şeyin sanat olup olmadığı” yollu sorgulamalar, diplomadaki uygulamanın ilk neden-cümlelerini kapsıyordu.

20 ocak 1995 günü diploma sergim, o gün sunulan tüm sergilemelerden farklı ve kapsamlı bir elealışı somutluyordu.

İstenen 1 “diploma resmi” karşılığı olarak:

60 savaş krokisi, 12 belge ve bunlardan üretilen 60 resim-sanat nesnesi ile birlikte 126X300 cm. ebadındaki son resmimin yeraldığı, toplam 133 elemandan oluşan konulu projem...

İstenen 3 “nü” ve “bir kenarı 116 cm.den küçük olmayan bağımsız kompozisyon”un karşılığı olarak:

İçinde üç nü’nün de yeraldığı iki değişik ebadı içeren (5 adet 80X100 cm. ve 5 adet 25X35 cm.) 10 ayrı resim-sanat nesnesinden oluşan “Kent Resimleri” projem...

İstenen 7 bağımsız resime karşılık olarak:

10 ayrı 50X70 ebadındaki sanat nesnesinden oluşan “Invertebrates (Omurgasızlar)” projem...

İstenen yetkin bir uygulama atölyesi üretimi örneğine karşılık olarak:

“Soğukkanlı Omurgalılar-1” adlı foto-gravürüm sergileniyordu.

İstenen biri çağdaş, biri klasik döneme ait iki “kopya” ise şu ardışık üç nedenden dolayı sergide yeralmıyordu:

İzlediğim tüm diploma jürileri tarafından bilinirdi ki, hiçbir öğrenci “diploma”ya, en azından müfredat yüzünden, onlarca kopya üretmeden gelemezdi. Bunu bilen tüm jüriler, “kopya”yı göstermelik olarak isterler...di.

Diploma değerlendirmesinin kapsamının açıklandığı tarih olan 15 Aralık ile 20 Ocak arasındaki zamanı, bazıları onlarca anlamlı seansın sonunda üretilmiş sanat tarihi klasiklerinin yetkin kopyalarının da üretilebileceği bir zaman olarak görmem olanaksızdı.

Genellikle bu olumsuzluğu aşmak için yeğlenen iki yöntem, yani, bir başkasına kopya ürettirmek ya da yıllar önce ürettiğim kopyaları bugünüme maledip sergilemek ise seçmeyeceğim çözüm yollarıydı.

Diploma projem, Prof. Dr. Neşe Erdok’un isteği üzerine, Jüri Başkanı Prof. Dr. Özer Kabaş tarafından, “kopyalarımın ve nü’lerimin eksikliği” gerekçe gösterilerek “değerlendirmeye açılmamıştır”.

Ancak bu uzun girişle açıklanabilen bu dilekçemin özü ve talepleri şunlardır:

Olası önkoşulları ve varlık nedeniyle hiçbir yasa ve yönetmelikte öngörülmeyen “diplomanın değerlendirmeye açılmaması”, hukuk-dışı bir uygulamadır.

Bu hukuk-dışı uygulamayı gerçekleştiren Diploma Jürisi, beş asli, iki yedek üyesinden yoksun, dolayısıyla değerlendirmeleri yapmaya yeter sayısı olmayan ve bu eksikliği, isimleri 13.12.1994 tarih ve 533/80 sayılı Resim Bölüm Başkanlığı belgesinde yeralmayan araştırma görevlileri ile giderilmeye çalışılan bir jüridir.

Diploma projemin “değerlendirmeye açılmamasının” asal nedeni, bana ve onlarca tanığa göre, ilk kez bu denli ortak bir sanatsal tavır (“tasvirci pentür resmi”) çevresinde birleşen jüri yönetiminin, projemin varlık bulduğu sanatsal yaklaşıma subjektif tepkisidir.

Konuyu ve resim biçim özelliklerini kabul etse bile, dayandığı “konsept” ve sanatsal tavrı ile “pentür sanatını sorgulayan” projemin bu niteliği, değerlendirmeye girişemeyen jüri yönetimi tarafından baştan dıştalanmıştır.

Toplam 12 resmin istendiği bir diplomada, iki kopya ve varlığı o önyargılı gözlerle görülemeyen nü’lerin eksik olduğu gerekçesiyle, toplam 154 sanat nesnesinden oluşan bir sunumu “nicel olarak yetersiz bulabilmek”, ancak bu subjektif tepki ve saldırganlığın ürünü olabilir.

Dekanlığınız, Ekim 1995’te, ülke tarihinin en önemli sanat etkinliklerinden biri olacağı şimdiden görülen, ”İstanbul Bienali” öncesi, ulusal ve uluslararası platformda, MSÜ GSF’nin “çağdaş sanatı reddettiği” suçlamasıyla karşı karşıya kalmasını engellemekle yükümlüdür.

Sanatsal gericiliğin ve dargörüşlülüğün, hukuk-dışılığın fütursuzluğuyla, karanlık bir geleceği getirmesine engel olabileceğinizi umuyor, atacağınız bir ilk adım olarak sizden,

20 Ocak 1995 tarihindeki “diplomanın değerlendirmeye açılmaması” uygulamasının hukuksal dayanaksızlığı ve geçersizliğinin tesbitini,

5 asli, 2 yedek üyesi eksik bir jürinin bu karar da içinde olmak üzere "değerlendirme yapma ve karar üretebilme yeterliliğinin olup olmadığının” tesbitini,

“İki kopyası eksik olan” diploma projemin, bu subjektif uygulamanın öznelerini içermeyen, yeniden oluşturulacak sanatsal yeterliliği saptamakla yetkili ve görevli tarafsız bir jüri tarafından değerlendirilmesini talep ediyor, saygılar sunuyorum."

Hakan Akçura
No: 862137
MSÜ GSF Resim Bölümü diploma öğrencisi

MSÜ Yönetim Kurulu’na... (İkinci itiraz dilekçesi)

2007-05-10T11:17:00.000+01:00

8.6.1995

Mimar Sinan Üniversitesi Yönetim Kurulu’na,

MSÜ Güzel Sanatlar Fakültesi Yönetim Kurulu’nca, daha önce örneklerini size de ilettiğim itiraz ve taleplerimin reddedilmesinin ardından, bir üst makam olarak size bir dilekçe ile başvurmuş durumdayım. Sözkonusu dilekçeyi tarafınıza iletmek için Rektörlük Sekreterliği’ne geldiğim gün, içeriği, Fakülte Yönetim Kurulu’nunkinde de olduğu gibi MSÜ Sınav Yönetmeliği 18. madde hükümlerine dayandırılan bir cevap yazısı aldım. Aynı zamanda “itirazımın reddedildiği” ifadesini de içerdiği için, bağlı bulunduğum kurumun en üst makamının cevap yazısı olma niteliğinde olan ve bu yüzden TC. İdare Mahkemeleri’nde açabilecek olduğum dava için belki de zamanaşımını başlatan bu belgeye karşı haklarımı saklı tutarak, bu cevap yazısından habersiz durumda verdiğim dilekçeye vermenizin olası olduğu yeni cevaba yönelik değerlendirmelerinize yardımcı olacağı düşüncesiyle, Yönetmelik’in 18. maddesi ve durumuma uygulanabilirliği konusundaki düşüncelerimi iletmek istiyorum.

18. Madde

18. Madde ilk paragrafı, MSÜ’ne bağlı yükseköğretim kurumlarındaki sınavları üç türe ayırmaktadır: Ara, genel ve bütünleme sınavları... Bu hükümle, “diploma sınavı”nın ve uygulanma koşullarının ayrı olarak belirlemeyi düşünmemiştir. İlk ağızda bir ara sınav da, (genel sınavdaki başarısızlığın varlık nedeni olduğu) bir bütünleme sınavı olduğu da söylenemeyecek olan “diploma sınavı”nın kurallarının “genel sınav”lar içinde düzenlendiği düşünülebilir. (Yine de yönetmeliğin, yapısı, özelliği farklı olan diploma sınavlarını ayrı bir sınav türü olarak tanımlamaması ve kurallarını belirlememesi bence bir eksikliktir.)

İkinci paragrafta yeralan “özellik gösteren disiplinlerde gerektiğinde ilgili kurulların kararlarına bağlı olarak bunların dışında sınav şekli konabilir,” ifadesi ise, anlaşıldığı kadarıyla “diploma sınavı” gibi sürekliliği ve “tüm disiplinleri ilgilendirdiği” tartışılamayacak denli net olan sınavlar için değil, kimi disiplinlerde, özü gereği biçimi baştan saptanamayacak olan özgül niteliklerin değerlendirilebilmesine, dolayısıyla istisna durumlara yolu açmak için koyulmuş bir hükümdür.

Üçüncü paragraf ise, saptanan sınav yöntemlerinde yapılacak değişikliklerin, dersin ait olduğu birim başkanlıklarınca sınavlardan önce ilan edilmesi gerekliliğini düzenlemektedir.

Dördüncü paragraf, genel ve bütünleme sınavlarının programları ile ara sınav tarihlerinin, Senato’nun belirlediği öğretim takvimini esas alarak yetkili kurullarca hazırlanmasını ve öğrencilere ilan edilmesi gerekliliğini düzenlemektedir.

İtiraz Nedenim

Önceki dilekçelerimde ayrıntılı olarak aktardığım itiraz nedenlerimi, 18. Madde’nin hükümleri ışığında özetlersem,

İtirazımın konusu, “diploma sınavı”nın değerlendirme sonuçları değil, başlamış olan “diploma sınavı”nın sonuçlandırılmaması, sınava sunulan değerlendirme konusu çalışmaların “değerlendirilmemesi”dir.

18. Madde gereği, “eskiz sınavı” ve “diploma sınavı”nın yöntemi, programı ve tarihleri, MSÜ GSF Resim Bölüm Başkanlığı belgesi ile sınavlardan önce ilan edilmiştir. Bu belgede, “diploma sınavı”na giriş koşulu olarak konan “eskiz sınavı” tarafımdan verilmiştir. Bu belgede, 24 Aralık’ta başlayacağı söylenen Diploma Sınavı’na katılmış durumdayım.

Katılmış bulunduğum “diploma sınavı”nın değerlendirme sürecinin, şu ya da bu nedenle yapılmayabileceğini belirten herhangi bir madde, sözkonusu belgede bulunmamaktadır. Ya da 18. Madde gereği olarak bu doğrultuda sınav yönteminde yapılmış bulunan ve sınavlardan önce ilan edilmiş bulunan yeni bir değişiklik bulunmamaktadır.

Ya da yine 18. Madde gereği, “ilgili kurulların kararına bağlı olarak konan ve ilan edilen, disiplininin özelliği nedeniyle saptanan “yeni bir sınav şekli” bulunmamaktadır. (Ki bu madde, “diploma sınavı” gibi sürekliliği ve “tüm disiplinleri etkilediği” tartışmasız bir netlikte olan bir sınav türü için konulmamıştır.)

Resim Bölüm Başkanlığı belgesinde sayılan ve yapılacak olan değerlendirmeyi etkileyeceği kesin olan, sınava sunulacak işlerin kategorilerini ve sayılarını belirleyen liste, değerlendirme yapıp yapmamayı özgür kılan bir biçimde düzenlenmemiştir.

Özü gereği her sınav, üç aşamadan oluşur. Sınavı değerlendirecek kişi ya da kurulun isteğini iletmesi; sınava taraf olan öğrencinin bunun karşılığını vermesi, eksik vermesi ya da vermemesi; yetkili kişi ya da kurulun verilen-sunulana ilişkin geçer ya da geçmez sonuçlu değerlendirilmesi. Bu üç aşamanın da gerçekleşmediği bir sınav, gerçekleşmemiş bir sınavdır.

Hiçbir yetkili kurul ya da kişinin, öğrencinin verdiği-sunduğunu değerlendirmeme hakkı yoktur. İtirazlarımın reddedildiği cevap yazılarının neden olarak ilettiği 18. Madde’nin hükümleri böylesi bir hakkı düzenlemediği gibi, tam tersine benim gibi, sınavı “değerlendirme koşulu”ndan bağımsız ele almayarak, konuyu bir bütün olarak düzenlemiştir.

Yani, 18. Madde hükümleri, her sınavı “değerlendirilme koşulu”na bağlamıştır.

Daha önce ayrıntılarıyla ilettiğim, “diploma sınavı”na hangi sayıda ve hangi nitelikte işlerle katılmış olduğumun bilgisi, Diploma Sınav Kurulu’nun yapmak zorunda olduğu değerlendirmeyi yapmamasının ve sunuma öznel tepkisinin nedenini açıklayan, ama itiraz nedenimin konusu olmayan bir bilgidir.

Sonuçta

18. Madde hükümleri, itirazımın nedenini ortadan kaldıran değil, tam tersine itirazımın dayandığı hükümlerdir. Üniversite Yönetim Kurulu’nun bunu dikkate alarak, 18. Madde ve tüm Yönetmelik hükümlerine aykırı olarak, değerlendirilmesi zorunlu olan bir sınavın değerlendirilmemesi sonucunu içeren haksız idari işlemi, tüm sonuçları ile birlikte geçersiz kılmasını, geçerli yöntem ve koşulları ile “diploma sınavı”mın gerçekleşmesini sağlamasını talep eder, gereğini bilgilerinize sunarım.

Hakan Akçura
No: 862137
MSÜ GSF Resim Bölümü diploma öğrencisi

(Gerekçesiz reddedildi.)

MSÜ GSF’de sanat eğitimi ve diploma süreci ile Bienal’in eser ve sanatçı seçme yöntemine dair...

2007-05-10T10:59:00.000+01:00

Aşağıdaki yazı Haziran ve Temmuz 1996'da yayınlanan Hürriyet Gösteri Dergisi'nin iki sayısında, giriş bölümü kısaltılarak ve kimi arabaşlıkları değiştirilerek iki bölüm halinde yayınlanmıştır:

Bu yazı, Gençsanat dergisinin Mart 1996 tarihli 19. sayısında, Kemal İskender imzalı “Sanat Eğitiminden Bienale Yolalan Süreçte Türk Sanatının Altı Çizilmesi Gereken Bazı Gerçekleri” başlığıyla yayınlanan yazıya karşı, birkaç cümle eksiğiyle ve “Altı çizilenler gerçek miydi?” başlığı ile yazıldı. Dergi editörlüğüne, aynı sayfalarda yayınlanması istemiyle iletildi.

Yazı, Gençsanat dergisi editörü Doğan Paksoy tarafında okundu ve “yazıdaki çoğu gerçeğe katılsa bile, örneğin derginin ulaştığı Anadolu kentlerinde gözlerini Akademi’ye, sanat ortamına diken herhangi bir insanın asla bilmemesi gereken ve şimdiye kadar da herkes tarafından ortaya çıkarılmaması konusunda anlaşılmış bulunan kimi açıklamaları da içerdiği” gibi nedenlerle, yayınlanamayacağı söylendi. Yasal yollarla sözkonusu dergide yayınlanması için girişime başlarken, arayı soğutmadan bir başka dergide yayınlanmasını istedim.

Gençsanat dergisinin, Mart 1996 tarihli 19. sayısında yayınlanan Kemal İskender imzalı yazıyı okumayanlar için çok kısa bir özet yapılmalı:

Vecdi Sayar, 1.12.1995 tarihli Cumhuriyet gazetesinde “Kedi Gözü” başlıklı köşesinde, “klasik akademik çizgiden ödün vermeye yanaşmayıp” yenilikçi öğrenci işlerine karşı “yasakçı kafalarla yaklaşan” ve “kendilerine fena halde tapıp”, öğrencileriyle “mürit” ilişkisi kurduğunu düşündüğü “hocalar”ın, Bienal’e çağrılan genç sanatçılar karşısında “epey sarsılmış olabileceklerini” yazmış. Kemal İskender ise “kişisel olarak alınması gerekmese bile, köklü ve sağlam bir akademik eğitime inananlardan biri olduğuna göre... aldırmadan geçememiş.” Oturmuş, MSÜ Güzel Sanatlar Fakültesi ile eski Akademi arasında “dağlar kadar” olan farkları, “adam resmini adam gibi yapma’yı öğretmekle başladığını” düşündüğü “akademik eğitim anlayışını”, öğrencilerin farklı eğilimlerdeki öğretim üyelerinin yeraldığı şimdiki atölyelerdeki alabildiğine özgür eğitim ortamını ve okulda yeralan “ gevşek olarak nitelenebilecek” ikinci sanat eğitimi anlayışını, “sistem”e karşı olan uyumsuz öğrencilerin “diploma sevdası” konusundaki ilginç fikirlerini (yazıyı okumayanlar bu keyiften mahrum kalmasın diye değinmeden geçemeyeceğim; bu uyumsuzların diploma sevdasının bir nedeni de “dengi dengine eş bulabilmek”miş), “sıradan bir” Bienal ve Batı’nın eteklerine tutunan “ecnebi hayranları”, Marcel Duchamp, Hüseyin Alptekin’in Bienal’de sergilenen işi, “Fluxus Sergisi”,ve Vecdi Sayar hakkındaki pek de hoş olmayan görüşlerini yazmış.

Ancak, yazının ortalarında öyle bir parantez içi açıklama vardı ki, yazıda o paranteze kadar yazılanlar için de, sonra yazılacaklar için de gereken nesnel(!) destek bu açıklamada bulunabilmekteydi. Olduğu gibi aktarıyorum: “(Burda gönderme yapılan olay şudur: Diploma koşullarını yerine getirmediği, yani şu sayıda “nü”, şu sayıda kompozisyon vs. yapmadığı için Hakan Akçura adlı bir Akademi öğrencisi diploma sınavına alınmayarak mezun edilmemiştir. Bu öğrenci çevresindekiler tarafından Rene Block’a empoze edilerek, bienale seçtirilmiş ve sonuçta da tüm bienalin en kötü ve sıradan işini yapmıştır. Ve biz diyoruz ki, bu kimse vaktiyle adam resmini adam gibi yapmayı öğrenseydi eğer, şimdi bienalin en kötü işini yapamazdı.)” (altını çizen K.İ.)

Gereklilik

Baştan söyleyeyim, Kemal İskender’in geleneksel ve çağdaş sanat, sanat okulları, sanat eğitimi vb. konularda düşündükleri üzerine, ona yönelik görüş ileri sürmeyi hiçbir zaman düşünmedim. Bana göre, iç tutarsızlıklarla dolu sığ savunular, saygısız sataşmalar, ciddiye alınmak için ya kişisel takıntılılığa ya çok boş zamana ve aynı türden sığ bir bakış açısına, ya da çok misyoner bir öğretme kaygısına ihtiyaç duyar.

Ressamlığına ilişkin bilgim ise, ne yazık ki, kendi deyimiyle “adam gibi adam resmi..” daha da doğrusu “kuşçu gibi kuşçu resmi yapmayı bildiği” bilgisi ile sınırlıdır. Gördüğüm resimlerinde, becermeye çalıştığını beceren bir ressamdır. Seçiminin, sanatsal eğiliminin ise (onun ve herkesin) asla yargılanabilecek şeyler olduğunu düşünmem. “Eserleri”nin varlık hakkına saygıdan öte bir beğeninin bende oluşmaması da bence kimseyi ilgilendirmemeli.

Daha da ötesi, Kemal İskender’in Bienal’de sergilediğim “Pencere” projemi “kötü ve sıradan” bulması da, “adam resmini adam gibi yapmayı öğrenemediğimi” düşünmesi de , bence herhangi bir sanat etkinliği ve nesnesi karşısında gösterilecek birkaç “beklenilecek” tepkiden biridir.

Sadece sanatsal eleştiride değil hayatın her alanında “kötülük” ve “sıradanlık” gibi nedeni kendinde saklı öznel değerlendirmelerin gücünün, artık o ağızları “otorite” kabul edenlerde bile karşılık bulamadığına ilişkin sanımı da başka bir düzlemde, başkalarıyla tartışmayı tercih ederim. Kemal İskender’le değil...

Peki umurumda olan nedir ve ben bu yazıyı neden yazıyorum?

Umarım herkes benim gibi farkındadır; Kemal İskender, bir makale yazarı ve ressam olmanın ötesinde Resim ve Heykel Müzesi Müdürü ve MSÜ GSF Resim Bölümü’nde atölye sahibi bir profesördür. Ve bu insan, hem Resim Bölümü’nde verilen eğitimin, hem benim diploma sürecimin, hem de Bienal’in eser ve sanatçı seçme sürecinin niteliği konusunda yalan söylemektedir.

Böylesi bir uğrakta, ne öznel olarak benim Kemal İskender’e nasıl yaklaştığımın, ne de görüşlerinin derinliksizliğinin önemi kalıyor; en azından ne yazık ki elinden geçecek gibi gözüken yüzlerce sanatçı adayı karşısında sorumluluğum öne çıkıp bildiğim gerçekleri sıralamak, bir gereklilik haline geliyor.

MSÜ Güzel Sanatlar Fakültesi’nde sanat eğitiminin niteliği

MSÜ GSF Resim Bölümü’nde sanat eğitiminin 1986-1995 döneminin tanığıyım. Tanığı olduğum dönemin başları, kendilerine “figüratifçiler” diye isimlendiren ve bugün yönetimde temsil edilen bir grup öğretim üyesi ile onlar tarafından “non-figüratifçiler” diye nitelenen bir diğer grup öğretim üyesi arasındaki, akıl almaz sığlıktaki bir uzun savaşın kızıştığı dönemlerdi. Gazete sütunlarındaki atışmaları izlemekten sıkılmış ve günlerce aramızda tartışıp, Osman Hamdi Salonu’nu şövale ve tuvallerimizle işgal ederek bir bildiriyle tavrımızı, istemlerimizi açıklamıştık. Hatırladığım kadarıyla bildirideki yaklaşımımız ve sıraladığımız istemler şunlardı:

“Figüratif-non figüratif tartışması, çağdaş sanat eğitimine yabancı, çokboyutluluğu ve üretkenliği ortadan kaldıracak hegemonik bir tartışmadır. Resim bölümü öğretim üyeleri, bu düzeysiz ve sığ tartışmayı bir yana bırakarak istemlerimize kulak açmalıdır:

• Sanat eğitiminin olmazsa olmazı olan, Estetik, Uygarlık Tarihi, Sanat Felsefesi, Sanat Sosyolojisi dersleri müfredata yeniden sokulmalı, yetkin öğretim elemanlarıyla bu dersler öğrencilere verilmelidir.

• Sanat Tarihi, Çağdaş Sanat Tarihi ve Türk Sanat Tarihi dersleri slayt gösterimi ve ezberi nitelikli dersler olmaktan çıkarılmalı, işlevli ve yararlı bir hale dönüştürülmelidir.

• Döner atölye sistemi uygulanmalı, atölyeler isimlerle değil numaralarla anılmalı, değişik sanatsal eğilim ve yetkinlikteki öğretim üyeleri ile öğrencilerin dönüşümlü ilişkisi sürekli kılınmalıdır.

• Harçlar, resim malzemesi olarak bize geri dönmelidir.

• Kütüphanenin işlevselliği ve kullanım olanakları genişletilmeli, uluslararası sanat ortamının periyodiklerine abone olunmalı, bir çeviri bürosu kurulmalıdır. Bu konuda atılacak adımları öğrenciler üstlenebilecek durumdadır.

• Atölyelerin ve okulun saat 16’da kapanması uygulaması sona erdirilmelidir.

• Yaz aylarında, atölyelerden ve uygulama atölyelerinden yararlanma olanağı öğrencilere tanınmalıdır.

• Temel sanat eğitiminde, öğretim üyelerinin, öğrenciyle ilişkisiz ve verilen yoğun ödevlerin yapılıp yapılmadığı ile ilgili kalan “bilek kırıcı” eğitimi, yerini, ufku, olanağı, bilgiyi ve tekniği geliştirici bir niteliğe bırakmalıdır.

• Atölye-uygulama atölyesi seçimlerinde, uluslararası ve ulusal dış etkinliklere katılımda ve burs olanaklarının değerlendirilmesinde, torpil, kayırma yöntemleri, yerini, eşitliğe ve açıklığa bırakmalıdır.”

(Bu hatırladıklarım bir-iki eksik içerebileceği gibi, üslup farklarını da içerebilir. Birlikte kaleme aldığımız arkadaşlar, belleğimi hoşgörsünler.)

Bu istemlerin karşılığı okuldaki tanıklığımın son günlerinde bile verilmemişti ve her biri haklı bir istemdi. Herhalde bugün tek değişen, (o da Kemal İskender doğru söylüyorsa) atölyelerin numaralarla anılmasıdır. Bu durumun yine de aldatıcı olduğunu düşünüyorum. Tek bir sanatsal eğilimin, atölye ve bölüm yönetimindeki baskın gücü ve daha önce yaşanan deneyimler yüzünden, bu “gelişme”deki samimiyeti ararken kuşkucu olmak gerekiyor. öncelikle, bilinmeli ki, Özdemir Altan’ın bölüm başkanlığı yaptığı dönemde, döner atölye sistemi kısmen denendi; ama o yönetime geldi diye topluca istifa edip Grafik Bölümü’ne geçen -ve sonra kendi yöntemleriyle yönetime gelip bugüne değin sürdüren- şimdiki egemen anlayış, bu duruma yoğun karşıt bir tepki gösterdi. Yine işin ilginci, yönetim değişip, kendi deyimleriyle “figüratifçi” olan öğretim üyeleri başa geldiklerinde, herhalde o zamanlardan kalan yetkileri, Adnan Çoker, Özdemir Altan ve (kısa bir dönem atölye sahibi olup, o kadar az bir zamanda sorumlu, yetenekli çok sayıda öğrenciyi sanatçı kılan, ardından da apar topar Serigrafi Atölyesi’ne gerisin geri sokulan) Şükrü Aysan’ın yıldırılması için kullandılar. Nasıl kuşkucu olunmasın?!..

Tüm bu sığ Bizans entrikaları sırasında eğitimin asıl öznesi olan öğrenciler kimin umurundaydı? Kimsenin... Bu dönemde, adıyla, gücüyle sürece etkide bulunabilecek arada kalan, suskun kalan (aslında dönüştürücü güçleri de olan) öğretim üyeleri neyi seçti? Zamanın geçmesini... Aslında herkes biliyor; Resim Bölümü, -genel olarak; alınmaması gereken zaten alınmaz- özellikle kadın öğrencilerin (asla sanatçı olamayacakları egemen inancına rağmen ve onunla birlikte) varsa cazibeleriyle daha insaflılarına göğüs gerdikleri, bir aşağılanma, önü tıkanma, belirlenme, sanat piyasası kurallarına tabi kılınma zeminidir. Hiçbir ressam öğretim üyesinin (görebildiğim kadarıyla Şükrü Aysan hariç), öğrenciye ayırması -en azından- işi gereği olan zamanın onda birini ayırmadığı, böylesi bir zemine seçilip de gelen araştırma görevlilerinin öğrenci gözetmeni kılındığı, asla nitelikli sanat eğitiminin verilmediği bir yerdir. Çok açık söyleyeyim; bölümü kazanan her öğrencinin bana bölümün niteliğine dair soru sorduğu her uğrakta hep aynı cevabı verdim: “Burada ne öğrenecekseniz okula rağmen öğreneceksiniz; tartışmak, bire-bir ilişki kurmak istediğiniz insanları seçin; kendi kaygınızı biçimleyin; okula rağmen geleneksel ve çağdaş sanatı kuramsal ve pratik olarak öğrenin; çok sinemaya gidin (Adnan Çoker film gösterimi-müzik dinletisi yapıyorsa mutlaka katılın); daha çok Özdemir Altan’ın önayak olduğu öğrenci değişim programlarına ve konferanslara ilgi duyun; yüksek lisans öğrencilerine verilen dersleri izlemeye çalışın; hepsi lisans öğrencilerine verilmesi gereken bilgilerdir; gelen her yabancı sanat öğrencisiyle ilişki kurun; sokmasalar da heykel atölyesine, grafik, seramik bölümlerine uğrayın, arkadaşlar edinin; mutlaka yabancı dil öğrenin; asla öğretim elemanlarının eğitmen kimliğine çok güvenmeyin; idari konularda her an satılabilirsiniz. Onların çoğu için bölüm yönetiminin, varsa sultalıklarının dengeleri her zaman sizden daha önemlidir.”

Evet, MSÜ GSF Resim Bölümü’nde sanat eğitiminin niteliği budur. Ve artık ne yazık ki, bu “sanat eğitimini” yönetenler, çağdaş sanatın düşmanıdır ve yaygın olarak etkindir.

Neden ve nasıl mı?

Neden’ini anlatmak bu yazının konusu olmasın, çok uzun; sadece hangi öğretim üyesinin kaç yılda ve hangi yöntemlerle bulundukları konumlara geldiklerini (sadece örnek olabilir diye mesela Kemal İskender’in), hangilerinin yıllardır neden asla yükselemediklerinin cevabı aransa bile aydınlatıcı olabilir... Ama nasıl’ını kendi pratiğim ışığında yazmam artık gerekli...

Diploma sürecimin niteliği

Bu kez uzun bir alıntı sunacağım size. Diploma sınavımın “değerlendirmeye alınmaması” uygulamasının hukuk dışılığını gerekçelendirdiğim ve aynı anda hem fakülte, hem üniversite yönetimine sunduğum 31.1.1995 tarihli ilk dilekçenin, süreci öykülediğim ve taleplerimi sıraladığım bölümü... (Bu ve ardından verdiğim diğer üçünde de fakülte ve üniversite kurulları istemlerimi haklı bulmadığını belirtti. Bu arada dilekçeye karşı verilen red kararını, okumayarak imzaladığını, sonradan beni yanına çağırıp özür dilerken açıklayan, ama sözkonusu durumdan sonra bir geriye dönük düzeltmeyi -beni haklı bulsa da, dengeler yüzünden- yapamayacağını söyleyen, umudumu Üniversite Kurulu’na saklamamı öneren bir “dekan”la da tanıştım. İdare Mahkemesi’nde açacağım davayı ise gün farkıyla kaçırdım.) Evet, aktarıyorum:

“... Fakültemiz Resim Anasanat Dalı, diploma projelerinin konusunu ve tekniğini içerik ve biçim ölçüleri ile belirleyen dünyadaki tek resim anasanat dalıdır. Fakültenin kendi tarihindeki uygulamalarla karşılaştırıldığında görülecektir ki, onyıllar boyunca yürütülen “diploma projesinde serbest”“ ilkesiyle, bu eski zaman bile, bugünden ileri ve çağdaş bir düzeydedir.

Geçtiğimiz yıllarda başlatılan “konulu diploma projesi -hatta proje bile denmeyip resim denmektedir-” zorunlu uygulamasında, bu yıla kadar, konular, “İstanbul”, “Bahar” gibi en azından geleneksel tasvirci pentür sanatı dışında sayılan sanatsal yaklaşımların da “iş” üretebilmesine olanak sağlayan bir genişlikte saptanmıştı.

Bu yıl ise, “Kuvva-yı Milliye” gibi, ülkedeki siyasal tartışmaların doğrudan içinde yeralan “özel”likte bir konu belirlenerek, geleneksel tasvirci pentür sanatı dışındaki sanatsal yaklaşımların “iş” üretmesinin neredeyse olanaksızlaştırıldığı bir seçimle karşı karşıya bırakıldık. Eskiz aşamasında “bir kenarı 50 cm. civarı”, diploma sergilemesi aşamasında enaz ölçüsü “89X116 cm.” gibi ifadelerle belirlenen biçim talepleriyle üretim sürecimiz yönlendirildi. Tüm bu yaratım ve üretim sürecini kısıtlayan olumsuzluklara rağmen, diplomaya yönelik proje eskizim, 26 Aralık 1994 tarihinde jüriye sunuldu ve onaylandı.

Diploma projem, bir fluxus sanat etkinliğiydi. “Kuvva-yı Milliye, Kuvva-yı Seyyare ve Yeşil Ordu’dan düzenli orduya” (Yeniden üretilen savaş tasvirleri) adını taşıyordu. Diploma sergilemesi sırasında talep edilen “tek resim”e uzun bir üretim süreci ile ulaşılıyordu: 60 ayrı Kurtuluş Savaşı muharebe-istihkam krokisi ve 12 ayrı yazılı belgeden, 60 ayrı resim-sanat nesnesi üretmek ve ardından bu ayrı 60 resim-sanat nesnesinin toplamından bir sentez resime ulaşmak.

Jürinin uzun eskiz değerlendirmesinde karşılaştığım “belki de içeriğin boşaltıldığı” ve “yapılan bu şeyin sanat olup olmadığı” yollu sorgulamalar, diplomadaki uygulamanın ilk neden-cümlelerini kapsıyordu.

20 ocak 1995 günü diploma sergim, o gün sunulan tüm sergilemelerden farklı ve kapsamlı bir elealışı somutluyordu.

İstenen 1 “diploma resmi” karşılığı olarak:

60 savaş krokisi, 12 belge ve bunlardan üretilen 60 resim-sanat nesnesi ile birlikte 126X300 cm. ebadındaki son resmimin yeraldığı, toplam 133 elemandan oluşan konulu projem...

İstenen 3 “nü” ve “bir kenarı 116 cm.den küçük olmayan bağımsız kompozisyon”un karşılığı olarak:

İçinde üç nü’nün de yeraldığı iki değişik ebadı içeren (5 adet 80X100 cm. ve 5 adet 25X35 cm.) 10 ayrı resim-sanat nesnesinden oluşan “Kent Resimleri” projem... (Şimdiki haliyle, 23 ayrı kenti kapsayarak genişleyen bu seri, olağanüstü bir terslik olmazsa, Haziran ayında, Habitat II STK Forumu “96 etkinlikleri kapsamında ÜTÜ Taşkışla Binası’nda sergilenecektir.)

İstenen 7 bağımsız resime karşılık olarak:

10 ayrı 50X70 ebadındaki sanat nesnesinden oluşan “Invertebrates (Omurgasızlar)” projem... (Bu proje, 1995’te ilki gerçekleştirilen “Genç Etkinlik”te de sergilendi.)

İstenen yetkin bir uygulama atölyesi üretimi örneğine karşılık olarak:

“Soğukkanlı Omurgalılar-1” adlı foto-gravürüm sergileniyordu.

İstenen biri çağdaş, biri klasik döneme ait iki “kopya” ise şu ardışık üç nedenden dolayı sergide yeralmıyordu:

İzlediğim tüm diploma jürileri tarafından bilinirdi ki, hiçbir öğrenci “diploma”ya, en azından müfredat yüzünden, onlarca kopya üretmeden gelemezdi. Bunu bilen tüm jüriler, “kopya”yı göstermelik olarak isterler...di.

Diploma değerlendirmesinin kapsamının açıklandığı tarih olan 15 Aralık ile 20 Ocak arasındaki zamanı, bazıları onlarca anlamlı seansın sonunda üretilmiş sanat tarihi klasiklerinin yetkin kopyalarının da üretilebileceği bir zaman olarak görmem olanaksızdı.

Genellikle bu olumsuzluğu aşmak için yeğlenen iki yöntem, yani, bir başkasına kopya ürettirmek ya da yıllar önce ürettiğim kopyaları bugünüme maledip sergilemek ise seçmeyeceğim çözüm yollarıydı.

Diploma projem, Prof. Dr. Neşe Erdok’un isteği üzerine, Jüri Başkanı Prof. Dr. Özer Kabaş tarafından, “kopyalarımın ve nü’lerimin eksikliği” gerekçe gösterilerek “değerlendirmeye açılmamıştır”.

Ancak bu uzun girişle açıklanabilen bu dilekçemin özü ve talepleri şunlardır:

Olası önkoşulları ve varlık nedeniyle hiçbir yasa ve yönetmelikte öngörülmeyen “diplomanın değerlendirmeye açılmaması”, hukuk-dışı bir uygulamadır.

Bu hukuk-dışı uygulamayı gerçekleştiren Diploma Jürisi, beş asli, iki yedek üyesinden yoksun, dolayısıyla değerlendirmeleri yapmaya yeter sayısı olmayan ve bu eksikliği, isimleri 13.12.1994 tarih ve 533/80 sayılı Resim Bölüm Başkanlığı belgesinde yeralmayan araştırma görevlileri ile giderilmeye çalışılan bir jüridir.

Diploma projemin “değerlendirmeye açılmamasının” asal nedeni, bana ve onlarca tanığa göre, ilk kez bu denli ortak bir sanatsal tavır (“tasvirci pentür resmi”) çevresinde birleşen jüri yönetiminin, projemin varlık bulduğu sanatsal yaklaşıma subjektif tepkisidir. (Yine bir parantez içi notu; yeralmayan asli jüri üyelerinden biri de bizzat Kemal İskender’dir.)

Konuyu ve resim biçim özelliklerini kabul etse bile, dayandığı “konsept” ve sanatsal tavrı ile “pentür sanatını sorgulayan” projemin bu niteliği, değerlendirmeye girişemeyen jüri yönetimi tarafından baştan dıştalanmıştır.

Toplam 12 resmin istendiği bir diplomada, iki kopya ve varlığı o önyargılı gözlerle görülemeyen nü’lerin eksik olduğu gerekçesiyle, toplam 154 sanat nesnesinden oluşan bir sunumu “nicel olarak yetersiz bulabilmek”, ancak bu subjektif tepki ve saldırganlığın ürünü olabilir.

Dekanlığınız, Ekim 1995’te, ülke tarihinin en önemli sanat etkinliklerinden biri olacağı şimdiden görülen, ”İstanbul Bienali” öncesi, ulusal ve uluslararası platformda, MSÜ GSF’nin “çağdaş sanatı reddettiği” suçlamasıyla karşı karşıya kalmasını engellemekle yükümlüdür.

Sanatsal gericiliğin ve dargörüşlülüğün, hukuk-dışılığın fütursuzluğuyla, karanlık bir geleceği getirmesine engel olabileceğinizi umuyor, atacağınız bir ilk adım olarak sizden,

20 Ocak 1995 tarihindeki “diplomanın değerlendirmeye açılmaması” uygulamasının hukuksal dayanaksızlığı ve geçersizliğinin tesbitini,

5 asli, 2 yedek üyesi eksik bir jürinin bu karar da içinde olmak üzere “değerlendirme yapma ve karar üretebilme yeterliliğinin olup olmadığının” tesbitini,

“İki kopyası eksik olan” diploma projemin, bu subjektif uygulamanın öznelerini içermeyen, yeniden oluşturulacak sanatsal yeterliliği saptamakla yetkili ve görevli tarafsız bir jüri tarafından değerlendirilmesini talep ediyor, saygılar sunuyorum.”

Gerçek bu...

Yani Kemal İskender’in neden olarak gösterdiği “Diploma koşullarını yerine getirmediği, yani şu sayıda “nü’, şu sayıda kompozisyon vs. yapmadığı için” gerekçesi de, “diploma sınavına alınmadığım” açıklaması da doğru değil.

Diploma sınavı, 13.12.1994 tarih ve 533/80 sayılı Resim Bölüm Başkanlığı belgesine göre, diploma sergilemesinden günlerce önce zaten başlamıştı; sözkonusu olan, bu sınavın, sergilemeye ilişkin ve değerlendirmenin (olumlu ya da olumsuz, ama bir değerlendirmenin) yapılması gereken bölümüydü. Benzetmem gerekirse, sınava girip de sınav kağıdı teslim alınmayan bir öğrenciydim.

En azından, bu dilekçedeki taleplerimin, bir “diploma sevdası”nı içermediği, ama “bir tespit ve değerlendirme sevdasını” içerdiğini görmektesiniz. “Dengi dengine bir eş” bulmak için, aynı zamanda hakkını arayan bir insan olmak gerekiyor bu zamanda, ne yapayım!

Kısa bir anekdot daha aktarmadan geçemeyeceğim: “Almanya’da Fluxus” sergisinin açılışında, galeride dolaşırken Resim Bölüm Başkanı Özer Kabaş yanıma gelip, “N’aber asi çocuk!.. Ne zaman çıkacaksın?” diye sordu. 6-7 aydır ilk karşılaşmamızdı. “Bienal’e mi?” dedim. “Hayır, Diploma’ya...” Tek cevabım vardı: ”Herhalde sizler yönetimden uzaklaştığınızda.” “Haaa...” dedi, “demek sen bunu bir reklam aracı yapacaksın.” Hiç aklıma gelmemişti; “sadece sorunuza cevap verdim” dedim. Sonra üzerine düşündüğümde ise, anladım ki, Resim Bölümü Yönetimi artık onlardan diploma alabilmiş olmanın -ne yazık ki- kötü bir referans olabileceğini benden önce anlamıştı.

Bienal’in eser ve sanatçı seçme sürecinin niteliği

1 Kasım 1995 tarihli Cumhuriyet Gazetesi’nde “Işığın ve zamanın takipçisi” başlığıyla yayınlanan, Emre Koyuncuoğlu’nun benimle yaptığı söyleşiden bu sürecin gerçeğine ilişkin cevabımı aktarıyorum:

“İstanbul Bienali’ne katılımın nasıl gerçekleşti? Hiç sergi açmadın. Değerlendirmeye nasıl aldılar seni?

Akçura: Fluxus’un mimarlarından, Beuys’un arkadaşı ve destekçisi Rene Block’un sanat yönetmenliği ile bu bienalin niteliğinin örtüşmesi, benim için çok önemliydi. Ben bir diploma öğrencisiyim. Diploma sergim, sanatsal tavır farklılığından dolayı değerlendirmeye alınmadı.

Katıldığım iki karma sergi dışında düzenlediğim kişisel bir sergim yok. Ama projelerime güveniyordum. Tüm bu özelliklerimi anlatarak Rene Block’a sordum, “Bienal’e başvursam herkes kadar şansım olur mu?” Bu özelliklerimle, Türkiye sanat ortamının dinamiklerinin belirlediği herhangi bir etkinliğin düzenleyicisine asla soramayacağım bir soruydu bu. Block’un cevabı çok net oldu: “Sanatçının etiketini değil, projesini seçeceğiz.” Ama benim gibi, sanatsal dizgesini izleyemediği bir sanatçının tüm potansiyelini ve geri planını katacağı, “güçlü, özgün ve nitelikli bir proje sunması gerektiğini” söyledi. Bienal’e üç proje sundum. Kapsam, kavram ve teknik olarak farklı referanslara dayanan ve bence oluşturduğuyla Hakan Akçura’ya ulaştıran. Üç buçuk saat üzerinde konuştuk. Bence çok gerekli olan sorular sordu ve tartışılması gereken şeyler tartışıldı. 9 yıl eğitim gördüğüm fakültede, hiçbir sanat etkinliğim üzerinde hiçbir öğretmenimin harcamadığı bir emek bu. Belli bir süre geçtikten sonra da diğer katılımcılarla birlikte “Pencere” ve ben, Bienal’e davet edildik.”

Dikkat çekilesi bulduğum şu; üslubu yine atlayalım -inanın gerçekten önemli değil-, Kemal İskender, zaten “iki dudağının arasına bakılan bir ecnebi” diyerek yeterince -ve ırkçı bir vurguyla- aşağıladığı Rene Block’un, neden projemi ve beni, ancak “çevremdekiler tarafından (kimler; çok merak ettim) empoze edilince”, onun gönülsüzlüğüne rağmen “seçmek zorunda kalacağını” düşünüyor? O, aslında zaten “kötü ve sıradan” seçimleri yapan, dolayısıyla beni de doğallıkla seçebilecek olan bir “ecnebi” olmanın ötesinde, her gittiği ülkede ne yapacağı dikte edilen bir korkuluk mu, aynı zamanda? Breh breh, benim ve “çevremdekiler”in gücüne bakın; Block’u idari memurumuz kılmışız da haberimiz yok!

Altı bence çizilmesi gereken gerçekler şimdilik bunlar... Vesile oldu diye, Kemal İskender’e teşekkür ederim. Ama sözkonusu anlayışın MSÜ GSF Resim Bölümü ve Resim ve Heykel Müzesi yönetiminde olduğunu beş-altı kez altını çizerek, yeniden vurguluyorum. Bildiği gerçekleri, sanatsal geleceği ya da konumlanış dengeleri ya da salt huzurları için açıklamayan herkesi, MSÜ GSF öğrencilerinin bugünkü ve yarınki yüzlerinin karşısına davet ediyorum. Öğrenciler, siz ise zaten ne yapmanız gerektiğini biliyorsunuz. Belki de sadece cesarete ve birliğe ihtiyacınız var; bir de özgünlük ve niteliğin öne alınacağı soluklu bir sanat ortamının, size de ihtiyacı olduğu bilgisine...

Not: Yazıyı yayınlanması istemiyle, Gençsanat’a (Teşvikiye sanat Galerisi’ne) gittiğimde, derginin daha önce çıkan ve bende olmayan dört sayısını satın aldım. Bunlardan birinde (Aralık 1995 tarihli), yine Kemal İskender imzalı “Hırdavat Estetiği” başlıklı bir başka yazıda da, bu kez ismim anılmadan benden ve diploma sürecimden bahsedildiğini gördüm. Yine saygısız ve sığ üslubuyla, ibret vesikası olacak bir yazı... Gerek o yazıda, gerekse yukarıda anılan yazıda, sürekli gündeme getirildiği için, bir konuya daha, çok kısaca değinmeden geçemeyeceğim. Yazarın sorusu basit: Madem bu kadar uyumsuzum, niye diploma sevdasındayım? Sanatçı olmak için illa Akademili mi olmak lazım? Kendi cevaplarını (benim adıma) yazar vermiş. Çok düzeysiz; anmaya bile değmez, merak eden okur. Ama yine merak eden olur diye, benim cevaplarım:

Akademi, eşyanın doğası gereği, sadece akademistlerin yeralabileceği, yeralması gereken bir yer değil... Öğretim elemanlarının ve öğrencilerin sanatsal yaklaşımı homojen olmadığı gibi, yıllardır klasik akademizmin ötesine geçen eğilim, tutum ve işler, dünyanın dört bir yanındaki akademiler gibi MSÜ GSF’de de varlık olanağı bulup, alanlarını genişletebilmişler...

Ayrıca akademiler, her öğrencinin (eğer önceden bir seçimi yoksa) sanatsal tavrını hangi zeminde akıtacağını zamanla belirlediği kurumlardır. Öyleyse bakalım; varoluşum ve zamanla belirlediğim sanatsal tavrım netleştikten sonra neden kurumdan ayrılmamışım?

Öncelikle, benim için, mücadele ile öğrenmenin tadı ve kazandırdıkları, bazıları belki bilmez, her zaman yeğlenilesidir. Ayrıca, bu mücadeleye bir yandaş olarak katılmasını (elbette) beklemediğim kimi atölye hocalarımın sanat eğitimime seyrek ama derin katkısına sırt çevirmeyi ise hiç doğru bulmadım. Ardından bana göre, yüzlerce öğrencinin bir başka anti-akademik sanat zemininin olmadığı koşullarda, sanat eğitiminin zorunlu seçimi olarak yeraldıkları bir okulda, varoluşumun rengi, kendime ve arkadaşlarıma karşı sorumluluğu içerir. Bu sorumluluğun en son karşılığı ne? Sanatsal tavrından ödün vermeden, “hak”kın olan diplomada nasıl yeralacağını saptamak. Onların, aslında neyi istediklerini çok iyi bilerek, konu ve teknik dayatmalarına da “peki” denilerek (bu benim seçimim; bir başka ayrıkotu başka bir yöntem elbette seçebilir), kolay kolay onca tanığın önünde diploma vermemezlik edilemeyecek bir sunum gerçekleştirmek. Sonuç ortada...

Yüzlerdeki maskeler düşer, egemen anlayışın acizliği, o kurumu ve ellerindeki olanakları hangi yöntemlerle kullanabilecekleri gerçeği ortaya çıkar. Az şey mi?..

Diploma mı? O gün de, bugün de, onların sandıkları düzlemde hiç mi hiç umurumda değil. Bir gün, Osman Hamdi Salonu’nda yeni bir sunum yaparsam, bunun da nedeni, yukarıdaki dizgeye yeni bir halka eklemekten başka bir şey olmayacak. Zaten, bunu bilirler.

Hakan Akçura